وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان زنجان در سال‌های 1387-1384

اشاره: استان زنجان به لحاظ موقعيت جغرافيايي در شمال‌غرب كشور واقع شده است؛ اين استان از شمال به استان‌هاي آذربايجان‌شرقي، گيلان و اردبيل، از شرق به استان‌هاي قزوين و گيلان، از جنوب به استان‌هاي همدان و قزوين و از غرب به استان‌هاي آذربايجان‌غربي و كردستان محدود مي‌شود.

براساس آخرین تقسیمات کشوری ، استان داراي 7 شهرستان، 16 بخش، 46 دهستان و 18 شهر بوده است. اقليم استان (با توجه به بارش ساليانه 250 تا 400 ميلیمتر) نيمه خشك است. از نظر تقسيم‌بندي هيدرولوژيكي، استان در قلمرو دو حوضه آبريز مهم كشور به نام‌هاي قزل‌اوزن و رودشور قرار گرفته است به‌طوري كه حوضه قزل‌اوزن حدود 86 درصد از سطح استان را در بر‌مي‌گيرد.

از ويژگي‌هاي برجسته استان مي‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- برخورداري از موقعيت مكاني و جغرافيايي ممتاز به‌عنوان گلوگاه متصل‌كننده غرب و شمال‌غرب كشور با شمال و واقع شدن در محدوده شعاع 120 كيلومتري تهران.

- برخورداري از تنوع اقليمي و ظرفیت‌‌هاي مطلوب آب و خاك.

- وجود زيرساخت‌هاي صنعتي و ذخاير قابل توجه سرب و روي و كاني‌هاي غيرفلزي.

- وجود مراكز دانشگاهي متعدد و قطب علمي فيزيك كشور.

شاخص‌هاي كلان اقتصادي

1- جمعيت و اشتغال

 براساس آخرين نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1385، جمعيت استان برابر با 964601 نفر بوده كه قريب 4/1 درصد از جمعيت كل كشور را شامل مي‌شود. از کل جمعیت استان ، برابر با481699 نفرمرد و 482902 نفر زن بوده‌اند. ضريب شهرنشيني حدود 58 درصد و تراكم نسبي نيز 3/44 نفر در هر كيلومترمربع است.

 براساس نتايج طرح نيروي كار، نرخ بيكاري استان از 5/9 درصد در سال 1384، به 8/8 درصد در سال 1386 تقليل يافته اما در سال 1387 به 5/9 درصد افزایش یافته است. از این‌رو، نرخ اشتغال استان در سال 1384، 5/90 درصد بوده و تا سال 1387 (آخرین اطلاعات موجود) تغییری حاصل نشده است.

نرخ تورم استان نیز در سال 1384، برابر 9/10 درصد (با سال پایه 100=1376) و در سال 1386، برابر 3/17 درصد(با سال پایه 100=1383) بوده است.

2- اعتبارات تملك دارایي‌هاي سرمايه‌اي

 سهم استان از اعتبارات تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي (از محل پيوست قانون و ساير رديف‌هاي بودجه) در سال1384 بيش از مبلغ 8/723 ميليارد ريال و در سال 1387 معادل 8/2084 میلیارد ریال بوده كه در مقايسه با سال 1384، 188درصد رشد داشته است.

3- اعتبارات هزينه‌اي

 اعتبارات هزينه‌اي استان (از محل پيوست قانون، رديف‌ها و اصلاح قانون بودجه) در سال 1385 بيش از مبلغ 1291 ميليارد ريال بوده و در سال 1387، با توجه به تغییرات تعداد دستگاه‌های استانی به رقم3/504 میلیارد ریال رسیده که در مقایسه با سال 1384، 61 درصد کاهش یافته است.

4- درآمـدها

 درآمدهاي مصوب استان در سال 1384، برابر با 360700 ميليون ريال و در سال 1387، برابر 970367 میلیون ریال بوده است که رشد 169 درصدی را نشان می‌دهد.

5- بـازار پـول

میزان سپرده‌ها در بانک‌های استان در سال 1384، برابر 6012814 میلیون ریال و در سال 1386 (آخرین اطلاعات موجود) برابر 11032875 میلیون ریال بوده است و رشد 8/112 درصدی را نشان می‌دهد.

6- تسهیلات و اشتغال

با اجرای سیاست‌های اشتغال‌زایی دولت نهم در استان زنجان، در دوره 1386-1384 به میزان 4037 میلیارد ریال سرمایه‌گذاری از محل اعتبارات بنگاه‌های اقتصادی و کارآفرین صورت گرفته که به میزان 19056 نفر اشتغال جدید ایجاد شده است. این عملکرد در سال 1387 به میزان 858 میلیارد ریال سرمایه‌گذاری و اشتغال 1921 نفر بوده که به لحاظ حجم سرمایه‌گذاری دوره 1387-1384 در مجموع 4895 میلیارد ریال و اشتغال 20977 نفر است.

7- محيط‌زيست

 براساس اطلاعات موجود، شاخص‌هاي بخش محيط‌زيست در استان در سال 1387 نيز نسبت به سال 1384 از رشد افزايشي برخوردار بوده است به‌گونه‌ای که نسبت مساحت مناطق تحت كنترل محيط‌زيست به كل مساحت استان از 20 درصد به 28 درصد افزایش یافته است. همچنین تعداد موافقت استقرار و بهره‌برداري واحدهاي توليدي، صنعتي، خدماتي و كشاورزي، 544 درصد و تعداد موافقت با اكتشاف و بهره‌برداري از معادن، آبزي‌پروري و كشاورزي، 484 درصد رشد داشته است.

شاخص‌های بخشی

امور اجتماعی و فرهنگی

1- آموزش و پرورش

 در سال تحصيلي 1388-1387 بيش از 47 درصد از جمعيت دانش‌آموزي استان را دانش‌آموزان دختر تشكيل داده‌اند. در سال تحصيلي یادشده، مجموع دانش‌آموزان مقاطع ابتدايي، راهنمايي، متوسطه و پيش‌دانشگاهي برابر با 187466 نفر بوده که سهم دانش‌آموزان به‌ترتيب مقطع، ابتدايي 6/39 درصد، راهنمايي 7/27 درصد، متوسطه و پيش‌دانشگاهي7/32 درصد بوده است.

 تعداد دانش‌آموزان ابتدايي، راهنمایی و متوسطه در سال تحصيلي 1388-1387، در مقايسه با سال تحصیلی 1385- 1384 به‌ترتیب 7/12- ، 7/21 - و 2/0- درصد کاهش داشته در حالی که تعداد دانش‌آموزان پیش‌دانشگاهی از رشد مثبت (4/13درصد) برخوردار شده است.

 طي سال تحصيلي 1387-1384، شاخص تراكم دانش‌آموز در كلاس از 3/21 نفر به 4/21 نفر افزایش يافته است.

 در سال 1387، تعداد مراكز ثابت آموزش فني و حرفه‌اي از رشد 71 درصدی و تعداد آموزش‌دیدگان ثابت آموزش فنی و حرفه‌ای از رشد 181 درصدی برخوردار شده است.

2- آموزش عالي

 طی سال‌های تحصيلي 1387-1384، كل جمعيت دانشجويي استان از تعداد 38099 نفر به تعداد 61386 نفر افزايش يافته، به عبارت ديگر،61 درصد رشد کرده است.

 در مقايسه با سال1384، تعداد دانشجويان مراكز دولتي استان از6/82 درصد و تعداد دانشجويان دانشگاه‌هاي آزاد استان از 3/37 درصد رشد برخوردار بوده‌اند.

در سال تحصيلي 1388-1387، سهم دانشجويان مقاطع مختلف به شرح زیر بوده است: كارداني 6/24 درصد، كارشناسي 70 درصد، كارشناسي ‌ارشد 5/4 درصد و دانشجويان دكترا 6/0 درصد که

 در مقايسه با سال تحصیلی 1385-1384، تعداد دانشجويان مقطع كارداني از 5/34درصد، كارشناسي 8/66 درصد، كارشناسي‌ارشد 280 درصد و دانشجويان مقطع دكترای حرفه‌ای نيز از2/41 درصد رشد برخوردار بوده‌اند.

 اعضاي هيأت علمي مراكز دولتي استان نیز از 432 نفر به 498 نفر افزايش يافته كه داراي رشد 3/15درصدي بوده است.

3- فرهنگ و هنر، تربيت‌بدني و گردشگري

 طي سال‌هاي 1387-1384، شاخص‌هاي مورد بررسي در اين بخش به‌طور عمده از تغييرات مثبت برخوردار بوده‌اند به‌گونه‌اي كه تعداد كتابخانه‌هاي عمومي (22 درصد)، تعداد مطبوعات محلي (40 درصد)، تعداد اماكن ورزشي (9/32 درصد)، تعداد مربيان ورزشي (1/116 درصد)، شركت‌كنندگان مسابقات ورزشي (7/1109 درصد)، تعداد گردشگران خارجي استفاده‌كننده از هتل‌ها ( 2/49 درصد)، تعداد كارگاه‌هاي هنرهاي سنتي و توليدات فرهنگي (5/87 درصد)، ضريب اشغال هتل توسط مسافران ( 49 درصد)، دفاتر خدمات مسافرتي و سياحتي (7/22 درصد) و مرمت آثار تاريخي (23 درصد)، از رشد برخوردار بوده است.

 طي سال 1387، در مقايسه با سال 1384، شاخص‌هاي نسبت جاذبه‌هاي طبيعي و تاريخي داراي زيربنا به كل جاذبه‌هاي طبيعي و تاريخي شناسايي شده از 7 به 20 و نسبت تعداد مکان‌های تاريخي و ميراث فرهنگي حفظ و نگهداري شده به كل مکان‌های تاريخي و ميراث فرهنگي از 30 به 74 رسیده است.

4- بهداشت و درمان

 در سال 1387، بیشتر شاخص‌هاي بخش بهداشت و درمان از تغييرات مثبتي برخوردار بوده‌اند به‌طوري‌كه در مقايسه با سال 1384 نسبت پزشك متخصص به ازاي ده‌هزار نفر جمعيت 3/101 درصد و نسبت مراكز بهداشتي روستايي به ازاي ده هزار نفر جمعيت روستايي 1/23 درصد رشد داشته است. همچنین استان در سال 1387 داراي 12 واحد بيمارستاني (مؤسسه درمانی) بوده است.

5- تأمين اجتماعي و بهزيستي

 در بخش مزبور، اغلب شاخص‌هاي مورد بررسي در سال 1387، از تغييرات افزايشي برخوردار بوده‌اند به‌گونه‌اي كه نسبت به سال 1384، تعداد خانوارهای تحت پوشش بهزيستي 2/358 درصد، تعداد مددجويان موردي 8/59 درصد، تعداد وام‌هاي اشتغال‌زايي 7/19 درصد، بيمه‌شدگان تأمين اجتماعي7/32 درصد و مستمري‌بگيران تأمين اجتماعي نيز 4/34 درصد رشد داشته‌اند.

6- پروژه‌های مهم امور اجتماعی و فرهنگی استان زنجان

- تکمیل مجتمع تفریحی گاوازنگ زنجان.

- احداث مجتمع فرهنگی و تبلیغی زنجان.

- احداث و تجهیز مرکز آموزشی و درمانی آیت‌الله موسوی زنجان.

- احداث استادیوم ورزشی 15 هزار نفری زنجان.

- احداث سالن 3 هزار نفری در شهرهای ابهر و خرمدره.

- مجموعه ورزشی مادران و کودکان.

- احداث 5 استخر سرپوشیده.

- مجموعه ورزشی جانبازان و معلولان.

- احداث 5 باب سالن ورزشی چند‌منظوره کارگران.

- احداث 3 باب کتابخانه.

- احداث 3 باب هنرستان هنر.

- مطالعه و احداث کتابخانه مرکزی و تالار شهر.

امور زیر بنایی

1- عمران شهري و روستايي و مسكن

 در سال 1387، بيشتر شاخص‌هاي اين بخش در استان از رشد قابل توجهي برخوردار بوده‌اند، براي نمونه درصد تغييرات برخي شاخص‌ها نسبت به سال 1384 به شرح زیر است: تعداد انشعاب شبكه فاضلاب 9/120 درصد، تعداد مشتركان آب روستايي 17 درصد، تعداد روستاهاي گازرساني شده 7/166 درصد، تعداد دفاتر ICT روستايي 6/65 درصد، تعداد شهرهاي در حال اجراي شبكه فاضلاب 150 درصد، تعداد پروانه‌هاي ساختماني صادر شده 3/23 درصد و زمين‌هاي واگذار شده توسط سازمان مسكن و شهرسازي 15 درصد رشد داشته است.

2- انرژي

 تمام شاخص‌هاي بخش انرژي استان در سال 1387 ارتقا يافته و از درصد تغييرات قابل ملاحظه‌اي برخوردار شده‌اند.

 با توجه به عملكرد شاخص‌هاي بخش، ميزان مصرف برق در استان 8/17 درصد رشد را نسبت به سال 1384 نشان مي‌دهد، با گسترش شبكه گاز در سطح استان و روستاهاي گازرساني شده، میزان مصرف گاز نيز 6/29 درصد رشد را نشان مي‌دهد. همچنين تعداد روستاهاي گازرساني شده در سال 1384 از 24 روستا به 64 روستا در سال 1387 رسيده است.

3- ارتباطات و فناوري اطلاعات

 رشد شاخص‌هاي بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات استان در دوره 1387-1384، مثبت بوده است؛ به عنوان نمونه تعداد تلفن ثابت از 233392 تلفن در سال 1384 به 301415 تلفن در سال 1387 (با 29 درصد رشد) و تعداد تلفن همراه از 64954 هزار تلفن در سال 1384 به 372625 هزار تلفن در سال 1387 (با 474 درصد رشد) رسیده و منجر به ارتقای ضريب نفوذ تلفن ثابت به 30 درصد و تلفن همراه به 39 درصد شده است. همچنين ظرفيت ISP به ازاي هر ده هزار نفر جمعيت از 07/0 كيلوبايت در سال 1384 به 09/0كيلوبايت در سال 1387 (با 6/24 درصد رشد)، تعداد مرسولات پستی از 7/14 میلیون مرسوله در سال 1384 به 1/29 میلیون مرسوله درسال 1387(با 2/97 درصد رشد) و تعداد روستاهای دارای ارتباط مخابراتی از 862 روستا در سال 1384 به 946 روستا در سال 1387(با 7/9 درصد رشد) رسيده است.

4- حمل و نقل

 استان زنجان در سال 1387 با 1616 كيلومتر انواع راه‌ها (آزادراه، بزرگراه ، راه اصلي، راه فرعی و ...) و 196 كيلومتر خطوط ريلي در جهت ارتقای شاخص‌هاي اين بخش فعال بوده است. بيشترين درصد تغييرات به‌ترتيب در شاخص‌هاي رفع نقاط حادثه‌خيز در جاده‌ها (به ميزان 486 درصد)، نسبت طول راه‌های روستایی بهسازی شده به کل راه‌های روستایی از 8/33 درصد در سال 1384 به 57 درصد در سال 1387، مقدار بار حمل شده در حمل‌ونقل جاده‌اي (به ميزان 25 درصد) و تعداد مسافرهاي جابه‌جاشده در حمل و نقل جاده‌اي (به ميزان 35 درصد) بوده است.

5- پروژه‌های مهم امور زیربنایی استان زنجان

- ارتقای راه زنجان – طارم – منجیل.

- احداث راه دسترسی شهر سلطانیه به آزادراه زنجان.

- تعریض راه زنجان – بیجار و راه زنجان – دندی – تکاب.

- احداث قطعه اول راه ارتباطی زنجان – فرودگاه.

- ایجاد تأسیسات فاضلاب شهرهای زنجان و ابهر.

- مجتمع آب‌رسانی روستای آلاچمن.

- سایر مجتمع‌های آب‌رسانی روستاهای استان زنجان.

- احداث راه‌های حاشیه قزل اوزن.

- طرح جامع دیسپاچینگ.

- پست 63/400 کیلوولت قیدار و خطوط ارتباطی.

- پست 63/400 کیلوولت ایجرود و خطوط ارتباطی

- پست20/63 کیلوولت مرکز شهر و خطوط ارتباطی.

- خط انتقال گاز 12 اینچ زنجان – طارم.

- خط انتقال گاز 30 اینچ زنجان – حلب.

- خط انتقال گاز 8 و12 اینچ حلب - ماهنشان – دندی.

- تأمین لوله‌کشی آب آشامیدنی مجتمع آلاچمن.

- نصب 135 سایت تلفن BTS.

- احداث پل روگذر ولی‌عصر(عج).

امور تولیدی

1- آب و كشاورزي

در سال 1384 سطح زیرکشت در استان زنجان 509 هزار هکتار بوده که در سال 1387 به 6/499 هزار هکتار کاهش یافته است. شاخص نسبت وسعت مزارع دارای سیستم نوین آبیاری به کل مساحت اراضی کشاورزی از 53/1 درصد در سال 1384 به 82/2 درصد در سال 1387 رسیده که رشدی حدود 3/84 درصد نشان می‌دهد. وضعیت شاخص‌های کشاورزی استان زنجان در جدول شماره 10 آمده است.

2- صنعت و معدن

در دوره 1387- 1384 اكثر شاخص‌هاي بخش صنعت و معدن در استان، رشد افزايشي داشته‌اند.

 برخی شاخص‌ها (که دارای اطلاعات سال 1387 هستند) در مقایسه با سال 1384 که بیشترین تغییرات را داشته‌اند، به شرح زیر است: کل مساحت شهرک‌های صنعتی موجود ( با 151 درصد رشد)، تعداد واحدهای به بهره‌برداری رسیده ( با 119 درصد رشد)، سرمایه‌گذاری کارگاه‌های صنعتی براساس پروانه‌های بهره‌برداری صادرشده (با 88 درصد رشد) و تعداد شهرک‌های صنعتی موجود (با 4/71 درصد رشد).

3- بازرگاني

 شاخص‌هاي بازرگاني استان در دوره 1387-1384، هم‌سو با ساير بخش‌هاي اقتصادي استان از رشدی مثبت برخوردار بوده است به‌گونه‌اي كه ارزش سالانه صادرات غيرنفتي در استان از 171 میلیون دلار در سال 1384 نزدیک به 245 میلیون دلار در سال 1387 (با 43 درصد رشد)، عملكرد گمرك استان از ارزش7/48 ميليون دلار در سال 1384 به ارزش 7/99 ميليون دلار در سال 1387 (با 105 درصد رشد)، نمايشگاه‌هاي بازرگاني داخلي برگزار شده از 17 مورد در سال 1384 به 27 مورد در سال 1387 (با 8/58 درصد رشد) و پروانه‌هاي كسب صادرشده از 2177 مورد در سال 1384 به 2376 مورد در سال 1387 (با 90 درصد رشد) رسيده است.

4 - پروژه‌های مهم امور تولیدی استان زنجان

- ساختمان سدهای گلابر، کینه‌ورس، تالوار و شبکه‌های انتقال آب مربوط.

- ساختمان پنج سد خاکی و دو سد مخزنی (شروع احداث سدهای مخزنی مشمپا و مراش).

- آب‌رسانی به شهر زنجان.

- تکمیل راه‌آهن شهرک صنعتی زنجان یک.

- ایجاد شهرک‌های صنعتی جدید در شهرهای ابهر، طارم، خدابنده، زنجان، زرین‌آباد و دندی.