گزارش بودجه سال 1387 کل کشور

اشاره: در نخستین بخش از گزارش بودجه سال 1387 کل کشور به تشریح جهت‌گیری‌های کلی، چارچوب کلان اقتصادی، منابع و مصارف بودجه سال 1387 پرداختیم. در این شماره، دومین بخش از این گزارش تقدیم خوانندگان می‌شود.

درآمدها و واگذاری دارایی‌های

سرمایه‌ای و مالی

در قانون بودجه سال 1387 کل کشور، مبلغ 863485 میلیارد ریال از منابع بودجه عمومی دولت تحت عنوان «منابع عمومی دولت» از محل «درآمدها و واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای و مالی» حاصل می‌شد. این مبلغ 4/92 درصد منابع بودجه عمومی و نسبت به رقم مشابه در سال قبل از آن 35 درصد بیشتر بود. 6/7 درصد باقی‌مانده منابع بودجه عمومی از محل «درآمدهای اختصاصی» دستگاه‌های اجرایی تأمین شد. درآمدهای مزبور (عیناً) از سوی دستگاه‌های تأمین‌کننده مصرف می‌شود. اجزای اعتبارات منابع عمومی دولت به شرح جدول شماره یک است.

«درآمدها» قسمت عمده منابع عمومی دولت در سال 1387 بود و 2/39 درصد آن را تشکیل می‌داد. درآمدها نسبت به سال قبل از آن 1/22 درصد رشد داشت.

«واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای» با 35 درصد و «واگذاری دارایی‌های مالی» با 8/25 درصد منابع عمومی دولت، سایر منابع تأمین اعتبار دولت به شمار می‌آیند.

«واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای» در سال 1387 نسبت به سال 1386 معادل 8/71 درصد و «واگذاری دارایی‌های مالی» 6/19 درصد رشد کرده است.

درآمدها

درآمد دولت در بودجه سال 1387 کل کشور، برابر 338753 میلیارد ریال بود که به شرح جدول شماره 2 از سوی دستگاه‌های اجرایی تحصیل شد.

دستگاه‌های اجرایی استانی با 7/26 درصد اعتبار، بزرگ‌ترین تأمین‌کننده درآمدهای عمومی دولت بوده‌اند. بالغ بر 90 درصد درآمد اشاره شده از وصول مالیات به دست می‌آید. سازمان امور مالیاتی (وابسته به وزارت امور اقتصادی و دارایی) با تأمین 3/24 درصد درآمدها مقام بعدی را دارا بوده است و پس از آن وزارت نفت با 7/20 درصد و گمرک ایران با 8/15 درصد درآمدها قرار داشته‌اند.

بیشترین رشد سالانه درآمد در سال 1387، مربوط به وزارت نفت با 5/103 درصد و کمترین آن متعلق به گمرک ایران با 1/5 درصد کاهش نسبت به سال قبل از آن بوده است. میزان رشد درآمدهای مالیاتی سازمان امور مالیاتی 9/11 درصد و رقم مشابه در دستگاه‌های اجرایی استان‌ها برابر 7/20 درصد بوده است.

تنها دستگاه اجرایی دیگر شاخص تأمین‌کننده درآمدها وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بوده که 4/3 درصد درآمدها را تحصیل کرده و رشد درآمدهای آن نسبت به سال گذشته (1386) 1/38 درصد بوده است.

واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای

منابع دولت از محل واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای در سال 1387، برابر 301961 میلیارد ریال بوده که نسبت به سال گذشته (1386) 8/71 درصد رشد داشته است. از این مبلغ 6/58 درصد یعنی 176866 میلیارد ریال مربوط به شرکت ملی نفت ایران بوده که 146866 میلیارد ریال آن ارزش نفت‌خام استحصال شده و 30000 میلیارد ریال باقی‌مانده یارانه‌ای است که از سوی دولت در اختیار شرکت ملی نفت ایران قرار گرفته تا پس از معاوضه نفت‌خام با بنزین و نفت‌گاز برای مصارف داخلی، از آن به‌عنوان مابه‌التفاوت ارزش نفت‌خام و قیمت فروش داخلی استفاده کند. از 4/41 درصد دیگر منابع حاصل از واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای، 6/0 واحد درصد ناشی از فروش اموال منقول و غیرمنقول از سوی دستگاه‌های اجرایی مشخص بوده و باقی‌مانده، در قانون بودجه سال 1387 کل کشور، تحت عنوان «سایر درآمدهای دستگاه‌ها و ردیف‌ها» درج شده که 122000 میلیارد ریال آن «منابع حاصل از شفاف‌سازی حامل‌های انرژی» است.

بنابراین حدود 99 درصد «واگذاری دارایی‌های سرمایه‌ای» در ارتباط با نفت و فرآورده‌های آن بوده که 6/58 واحد درصد آن به‌طور مستقیم مرتبط با شرکت ملی نفت ایران است.

واگذاری دارایی‌های مالی

منابع دولت از محل واگذاری دارایی‌های مالی در سال 1387، برابر 222772 میلیارد ریال بوده که 7/23 درصد از منابع بودجه عمومی دولت را تشکیل داده و نسبت به سال گذشته (1386) 6/19 درصد رشد داشته است. از این مبلغ، 5/71 درصد یعنی 159 هزار میلیارد ریال با استفاده از حساب ذخیره ارزی تأمین شده که 5/4 واحد درصد آن به‌عنوان «2درصد از درآمد حاصل از صادرات نفت‌خام و گاز‌طبیعی» برای اختصاص به استان‌های نفت‌خیز، 4واحد درصد برای مقاوم‌سازی مدارس، 4/4 واحد درصد برای تعهدات ارزی و باقی‌مانده به‌منظور اجرای طرح‌های عمرانی در نظر گرفته شده است. 7/20 درصد از منابع حاصل از واگذاری دارایی‌های مالی مربوط به واگذاری‌ها بوده که شامل 5/13 درصد واگذاری شرکت‌های دولتی، 4/5 درصد واگذاری سهام شرکت‌های دولتی و 8/1 درصد واگذاری معادن است. 1/3 درصد منابع واگذاری دارایی‌های مالی از محل برگشتی پرداخت‌های سال‌های قبل، 8/1 درصد از فروش اوراق مشارکت، 6/1 درصد از محل تسهیلات خارجی (از جمله 2748 میلیارد ریال تسهیلات بانک جهانی) و 3/1 درصد از محل وام‌های داخلی است.

اعتبارات هزینه‌ای

در قانون بودجه سال 1387 کل کشور، مبلغ 583126 میلیارد ریال از بودجه عمومی دولت برای هزینه‌های دولت اختصاص یافت. این مبلغ 1/62 درصد مصارف بودجه عمومی بوده و نسبت به اعتبارات هزینه‌ای دولت در سال قبل از آن 46 درصد بیشتر است.

اجزای اعتبارات هزینه‌ای بودجه سال 1387، برحسب امور چهارگانه در بودجه ملی، سرجمع اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی استان‌ها و ردیف‌های متفرقه به شرح جدول شماره 5 است.

«ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای» به‌عنوان بزرگ‌ترین قسمت هزینه‌های عمومی دولت در سال 1387، 9/42 درصد هزینه‌ها و 6/26 درصد مصارف بودجه عمومی دولت را تشکیل داده و نسبت به سال قبل از آن 1/94 درصد افزایش داشته است.

اعتبار «امور اجتماعی و فرهنگی» با 9/37 درصد هزینه‌ها معادل 5/23 درصد مصارف بودجه عمومی بوده و 4/112 درصد بیشتر از رقم آن در بودجه سال 1386 است. علت این امر انتقال بودجه هزینه‌ای اداره‌های کل آموزش و پرورش و بنیاد شهید و امور ایثارگران استان‌ها از بودجه استانی به بودجه ملی است.

«امور دفاعی و امنیتی» با در اختیار داشتن 4/10 درصد هزینه‌های دولت، 5/6 درصد مصارف بودجه عمومی را دربرمی‌گیرد. اعتبار هزینه‌ای امور دفاعی و امنیتی 4/14درصد نسبت به سال 1386، افزایش نشان می‌دهد.

امور عمومی

اعتبار امور عمومی در بودجه ملی سال 1387، برابر 22457 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 6 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «امور قضایی» با 8/36 درصد اعتبار بزرگ‌ترین فصل امور عمومی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل از آن 8/15 درصد رشد داشته است.

فصل «توسعه علوم و فناوری» 7/28 درصد اعتبار امور عمومی را به خود اختصاص داده و 95 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 است. فصل «اداره امور عمومی» که 1/23 درصد اعتبارات امور عمومی را دارد، از نظر حجم اعتبار در این امور در مقام سوم قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته 1/32 درصد افزایش یافته است.

فصول بعدی «خدمات مالی، فنی، مدیریت و برنامه‌ریزی» و «قانونگذاری» است که به ترتیب 2/8 و 2/3 درصد اعتبار امور عمومی را داشته و میزان رشد آنها در سال 1387 برابر 4/36 و 6/12 درصد بوده است.

عمده دستگاه‌های اجرایی که برای انجام وظایف خود بیشتر از اعتبارات عمومی استفاده می‌کنند در جدول شماره 7 آمده است (بدیهی است، مجموع اعتبارات دستگاه‌های امور عمومی با اعتبار «امور عمومی» برابر نیست زیرا علاوه بر آنکه قسمتی از اعتبار دستگاه‌های اشاره شده از اعتبار سایر امور تأمین می‌شود، سایر دستگاه‌ها هم از اعتبار «امور عمومی» استفاده می‌کنند. این مطلب برای دستگاه‌های اجرایی «امور دفاعی و امنیتی»، «امور اجتماعی و فرهنگی» و «امور اقتصادی» نیز صادق است).

بزرگ‌ترین سهم بودجه دستگاه‌های اجرایی امور عمومی، معادل 1/38 درصد، متعلق به دادگستری جمهوری اسلامی ایران است. پس از آن، نهاد ریاست جمهوری با 9/24 درصد و وزارت امور خارجه با 6/14 درصد از اعتبارات دستگاه‌های اجرایی امور عمومی، قرار دارند. یادآوری می‌شود که منظور از دادگستری جمهوری اسلامی ایران در قانون بودجه، قوه قضاییه و دستگاه‌‌های وابسته به آن است؛ بودجه وزارت دادگستری در قالب ردیف مستقل و جداگانه‌ای به تصویب می‌رسد.

بررسی میزان رشد سالانه اعتبار هزینه‌ای دستگاه‌های امور عمومی حاکی از آن است که مجلس خبرگان با 4/357 درصد، نهاد ریاست جمهوری با 3/117 درصد و وزارت امور اقتصادی و دارایی با 9/64 درصد رشد، مقام‌های اول تا سوم را بین دستگاه‌های یادشده، داشته‌اند.

امور دفاعی و امنیتی

اعتبار امور دفاعی و امنیتی در بودجه ملی سال 1387، برابر 60700 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 8 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «دفاع» با 6/70 درصد اعتبار بزرگ‌ترین فصل امور دفاعی و امنیتی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل 4/13 درصد رشد داشته است.

فصل «نظم و امنیت عمومی» 4/29 درصد اعتبار امور دفاعی و امنیتی را به خود اختصاص داده که 8/16 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 بوده است.

امور اجتماعی و فرهنگی

اعتبار امور اجتماعی و فرهنگی در بودجه ملی سال 1387، برابر 221159 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 9 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «رفاه و تأمین اجتماعی» با 8/45 درصد اعتبار، بزرگ‌ترین فصل امور اجتماعی و فرهنگی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل 2/63 درصد رشد داشته است.

فصل «آموزش» 7/40 درصد اعتبار امور اجتماعی و فرهنگی را به خود اختصاص داده که 4/112 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 بوده است. علت رشد فوق‌العاده این فصل انتقال بودجه اداره‌های کل آموزش و پرورش و بنیاد شهید و امور ایثارگران استان‌ها در سال 1387 از بودجه استانی به بودجه ملی بوده است.

فصل «بهداشت و سلامت» که 8 درصد اعتبارات امور اجتماعی و فرهنگی را داشته، از نظر حجم اعتبار در این امور در مقام بعدی قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته (1386) 8/23 درصد افزایش یافته است.

فصول بعدی «فرهنگ و هنر» و «تربیت‌بدنی» است که به ترتیب 5 و 5/0 درصد اعتبار امور اجتماعی و فرهنگی را داشته و میزان رشد آنها در سال 1387 برابر 6/22 و 5/34 درصد بوده است.

دستگاه‌های اجرایی عمده که برای انجام وظایف خود بیشتر از اعتبارات امور اجتماعی و فرهنگی استفاده می‌کنند، در جدول شماره 10 معرفی شده‌اند.

اعتبار هزینه‌ای وزارت آموزش و پرورش 3/37 درصد، وزارت رفاه و تأمین اجتماعی 6/17 درصد و بنیاد شهید و امور ایثارگران 3/11 درصد اعتبار هزینه‌ای دستگاه‌های امور اجتماعی و فرهنگی را در اختیار داشته‌اند و سه دستگاه اجرایی بزرگ این امور محسوب می‌شوند.

همانطور که در جدول شماره 10 ملاحظه می‌شود، اعتبار هزینه‌ای وزارت آموزش و پرورش و بنیاد شهید و امور ایثارگران در سال 1387 رشدهای فوق‌العاده‌ای به ترتیب 15 و 6/6 برابری داشته‌اند که ناشی از انتقال بودجه هزینه‌ای آنها از نظام استانی به ملی بوده است. وزارت کار و امور اجتماعی با 2/50 درصد رشد، وزارت رفاه و تأمین اجتماعی با 6/37 درصد رشد و دانشگاه‌های علوم پزشکی با 6/35 درصد رشد در مراتب بعدی قرار دارند. گفتنی است، رشد سالانه سایر دستگاه‌های امور اجتماعی و فرهنگی 2/77 درصد بوده که در بین آنها رشد 5/281 درصدی اعتبار هزینه‌ای سازمان تبلیغات اسلامی قابل ملاحظه است.

امور اقتصادی

اعتبار هزینه‌ای امور اقتصادی در بودجه ملی سال 1387، برابر 6792 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 11 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «بازرگانی و تعاون» با 3/39 درصد اعتبار بزرگ‌ترین فصل امور اقتصادی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل از آن 2 درصد کاهش داشته است.

فصل «کشاورزی و منابع‌طبیعی» 1/33 درصد اعتبار امور اقتصادی را به خود اختصاص داده و 3/20 درصد کمتر از اعتبار مربوط در سال 1386 است.

فصل «منابع آب» که 2/8 درصد اعتبارات امور اقتصادی را داشته، از نظر حجم اعتبار در این امور در مقام سوم قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته (1386) 58 درصد افزایش یافته است.

فصول بعدی، «انرژی»، «صنعت و معدن»، «مسکن و عمران شهری و روستایی و عشایری»، «حمل‌ونقل»، «محیط‌زیست» و «ارتباطات و فناوری اطلاعات» است که به ترتیب 9/4، 4/4، 7/3، 3/3، 8/1 و 2/1 درصد اعتبار امور اقتصادی را داشته‌اند و میزان تغییر آنها در سال 1387 نسبت به سال 1386 برابر 3/18، (2/6-)، 6/30، 1/1، 2/12 و 5/20 درصد بوده است.

دستگاه‌های اجرایی که برای انجام وظایف خود بیشتر از اعتبارات امور اقتصادی استفاده می‌کنند، در جدول شماره 12 معرفی شده‌اند.

در سال 1387، وزارت جهادکشاورزی در بین دستگاه‌های اجرایی امور اقتصادی بزرگ‌ترین اعتبار هزینه‌ای معادل 4/41 درصد را داشته است. وزارت بازرگانی و وزارت نیرو به ترتیب با 9/25 و 9/10 درصد در مقام‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

سرجمع اعتبارات هزینه‌ای دستگاه‌های اجرایی امور اقتصادی در سال 1387 حدود 8/5 درصد از سال قبل از آن کاهش یافته است. کاهش 5/22 درصدی اعتبار هزینه‌ای وزارت جهادکشاورزی عامل اصلی این کاهش بوده است. در عین حال، وزارت تعاون، وزارت نیرو و سازمان انرژی اتمی به ترتیب با 8/74، 1/57 و 9/26 درصد رشد، بیشترین افزایش اعتبار هزینه‌ای را نسبت به سال 1386 داشته‌اند.

ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای

اعتبار ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای در سال 1387، برابر 249976 میلیارد ریال بوده و به‌عنوان بزرگ‌ترین قسمت هزینه‌های عمومی دولت، 9/42 درصد هزینه‌ها و 6/26 درصد مصارف بودجه عمومی دولت را تشکیل داده است. اعتبار ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای که نسبت به سال قبل 1/94 درصد افزایش داشته، به شرح جدول شماره 13 بین ردیف‌های مختلف تقسیم شده است.

قسمت عمده ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای معادل 84 درصد آن، به «اعتبارات یارانه‌ها» اختصاص دارد. «اعتبار ردیف‌های موردی» با 6 درصد و «اعتبارات نهادهای خاص» و «سود و کارمزد وام‌های داخلی و خارجی» هر کدام با 4/3 درصد ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای نسبت به سایر ردیف‌ها از سهم بیشتری برخوردار شده‌اند. میزان رشد «اعتبارات یارانه‌ها» در سال 1387 برابر 2/128 درصد بوده که از سایر اجزای ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای بیشتر است. پس از آن «اعتبارات خاص و پیش‌بینی نشده» با 8/99 درصد و «اعتبارات نهادهای خاص» با 4/41 درصد نسبت به سایر اجزا، رشد بیشتری داشته‌اند.

ردیف‌های جدیدی که موجب رشد «اعتبارات یارانه‌ها» شده است، عبارت‌اند از: 122 هزار میلیارد ریال «یارانه شفاف‌سازی قیمت حامل‌های انرژی» و 250 میلیارد ریال «طرح‌های مدیریت حمل‌ونقل و توسعه حمل‌ونقل عمومی» موضوع جدول شماره 17 قانون بودجه سال 1387 کل کشور.

بزرگ‌ترین رقم افزایش در «اعتبارات نهادهای خاص» مربوط به «افزایش سرمایه دولت در صندوق مهر امام رضا (ع)» به مبلغ 4730 میلیارد ریال است.

از جمله ردیف‌های جدید در «اعتبارات ردیف‌های موردی (موقت)» در سال 1387 می‌توان به 7400 میلیارد ریال «اعتبار اجرای قانون مدیریت خدمات کشوری برای بازنشستگان»، 3000 میلیارد ریال «تأمین اعتبارات موضوع بازنشستگی پیش از موعد» و هزار میلیارد ریال «کمک به شهرداری‌ها برای جبران معافیت‌ها» اشاره کرد.

رشد 8/99 درصدی «اعتبارات خاص و پیش‌بینی نشده» حاصل افزایش 8/75 درصدی «هزینه‌های پیش‌بینی نشده» و تصویب ردیف جدید «نهاد ریاست جمهوری – اعتبارات ضروری دستگاه‌های اجرایی» به مبلغ 8/507 میلیارد ریال بوده است.

گفتنی است، دستگاه اجرایی تعدادی از ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای در قانون بودجه مشخص شده اما اکثر آنها در زمان ابلاغ بودجه تعیین می‌شود. از این رو، نمی‌توان میزان اعتبار دریافتی دستگاه‌های اجرایی ردیف‌های متفرقه هزینه‌ای را در قانون بودجه، مشخص و مقایسه کرد.

اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

در قانون بودجه سال 1387 کل کشور، مبلغ 244574 میلیارد ریال از بودجه عمومی دولت برای تملک دارایی‌های سرمایه‌ای اختصاص یافت. این مبلغ 26 درصد مصارف بودجه عمومی بوده و نسبت به اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در سال قبل 6/32 درصد بیشتر است.

اجزای اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای ملی (عمرانی) برحسب امور چهارگانه بودجه، اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای دستگاه‌های اجرایی استان‌ها و ردیف‌های متفرقه به شرح جدول شماره 14 است.

«امور اقتصادی» بزرگ‌ترین قسمت اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در سال 1387 و معادل 36 درصد آن بوده است. اعتبار عمرانی امور اقتصادی 4/9 درصد مصارف بودجه عمومی دولت را تشکیل می‌دهد و نسبت به سال قبل 4/33 درصد رشد داشته است.

اعتبار «ردیف‌های متفرقه» که 9/25 درصد اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای و 7/6 درصد مصارف بودجه عمومی دولت بوده، از نظر حجم اعتبار در رتبه دوم قرار داشته است. اعتبار ردیف‌های متفرقه عمرانی 3/35 درصد بیشتر از رقم متناظر آن در سال گذشته (1386) است.

«اعتبارات عمرانی دستگاه‌های اجرایی استان‌ها» با 9/21 درصد اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، در رتبه بعدی قرار دارد. اعتبار عمرانی استان‌ها معادل 7/5 درصد کل مصارف بودجه عمومی دولت بوده و نسبت به سال 1386 حدود 2/23 درصد رشد داشته است.

«امور اجتماعی و فرهنگی» با 1/12 درصد اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، معادل 1/3 درصد مصارف بودجه عمومی بوده و 5/49 درصد بیشتر از رقم آن در بودجه سال 1386 است.

«امور دفاعی و امنیتی» با در اختیار داشتن 4/1 درصد اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای، 4/0 درصد مصارف بودجه عمومی را در برمی‌گیرد. اعتبار عمرانی امور دفاعی و امنیتی 9/14 درصد نسبت به سال 1386 کاهش یافته است. علت اصلی این کاهش انتقال اعتبار «انسداد مرزهای کشور» از امور دفاعی و امنیتی به ردیف‌های متفرقه عمرانی است.

امور عمومی

اعتبار عمرانی امور عمومی در بودجه ملی سال 1387، برابر 6568 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 15 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «امور قضایی» با 7/40 درصد اعتبار بزرگ‌ترین فصل امور عمومی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل از آن 9/47 درصد رشد داشته است.

فصل «توسعه علوم و فناوری» 6/24 درصد اعتبار امور عمومی را به خود اختصاص داده و 3/28 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 است.

فصل «اداره امور عمومی» که 3/16 درصد اعتبارات امور عمومی را دارد، از نظر حجم اعتبار در این امور در رتبه سوم قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته (1386) 160 درصد افزایش یافته است. افزایش اعتبار طرح‌های «تأمین تجهیزات و ماشین‌آلات» و تصویب طرح‌های جدید، علت رشد فوق‌العاده اعتبار این فصل است.

فصل بعدی «خدمات مالی، فنی، مدیریت و برنامه‌ریزی» بوده که 2/16 درصد اعتبار عمرانی امور عمومی را داشته و میزان رشد آن در سال 1387 برابر 9/52 درصد بوده است.

فصل «قانونگذاری» با 7/2 درصد اعتبار عمرانی امور عمومی رشد سالانه‌ای معادل 2/431 درصد داشته است. افزایش نسبی فوق‌العاده اعتبار تأمین تجهیزات، تعمیرات اساسی و خرید ساختمان موجبات رشد اشاره شده را فراهم آورده است.

عمده دستگاه‌های اجرایی ملی که برای اجرای پروژه‌های حوزه مأموریت خود اغلب از اعتبارات امور عمومی استفاده می‌کنند در جدول شماره 16 معرفی شده‌اند.

بزرگ‌ترین دستگاه اجرایی امور عمومی وزارت کشور است که 6/72 درصد اعتبار این امور را در اختیار داشته است. پس از آن دادگستری جمهوری اسلامی ایران (قوه قضاییه) با 4/15 درصد و وزارت امور اقتصادی و دارایی با 8/4 درصد اعتبار امور عمومی قرار گرفته‌اند. منظور از سایر دستگاه‌های اجرایی امور عمومی در سال 1387، شورای عالی انقلاب فرهنگی و جهاد دانشگاهی هستند.

در مقایسه با اعتبارات عمرانی مصوب سال 1386، اعتبار سال 1387 مجمع تشخیص مصلحت نظام ثابت مانده، اعتبار معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رییس‌جمهوری 5/3 درصد کاهش یافته و اعتبار سایر دستگاه‌های اجرایی افزایش داشته است.

امور دفاعی و امنیتی

اعتبار عمرانی امور دفاعی و امنیتی در بودجه ملی سال 1387 برابر 3540 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 17 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «نظم و امنیت عمومی» با 6/50 درصد اعتبار، بزرگ‌ترین فصل امور دفاعی و امنیتی است که در سال 1387 نسبت به سال قبل 2/32 درصد کاهش یافته است. علت اصلی این کاهش انتقال اعتبار «انسداد مرزهای کشور» از این فصل به ردیف‌های متفرقه عمرانی است.

در سال 1387، فصل «دفاع» 4/49 درصد اعتبار امور دفاعی و امنیتی را به خود اختصاص داده و نسبت به سال قبل از آن 2/15 درصد رشد داشته است.

امور اجتماعی و فرهنگی

اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای امور اجتماعی و فرهنگی در بودجه ملی سال 1387، برابر 29509 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 18 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «آموزش» با 6/49 درصد اعتبار عمرانی امور اجتماعی و فرهنگی، بزرگ‌ترین فصل این امور بوده است. اعتبار عمرانی فصل آموزش در سال 1387 نسبت به سال قبل 8/24 درصد رشد داشته است.

فصل «بهداشت و سلامت» 7/17 درصد اعتبار عمرانی امور اجتماعی و فرهنگی را به خود اختصاص داده و 0/41 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 است.

فصل «فرهنگ و هنر» که 7/17 درصد اعتبارات عمرانی امور اجتماعی و فرهنگی را داشته از نظر حجم اعتبار در این امور در رتبه‌ بعدی قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته (1386) 6/176 درصد افزایش یافته است. رشد فوق‌العاده اعتبار طرح‌های برنامه «احداث، تأمین، نگهداری و اداره اماکن و فضاهای فرهنگی» مانند طرح «ساختمان مصلای بزرگ امام خمینی(ره) تهران» و تصویب 30 طرح جدید از جمله «کمک به بازسازی و نوسازی مدارس حوزوی و علوم دینی»، از دلایل افزایش اعتبار فصل فرهنگ و هنر بوده است.

فصل بعدی «تربیت‌بدنی» بوده که 9/13 درصد اعتبار عمرانی امور اجتماعی و فرهنگی را داشته و میزان رشد آن در سال 1387 برابر 1/90 درصد است. افزایش بیش از ده برابری اعتبار طرح اماکن ورزشی، فرهنگی و تفریحی وزارت کار و امور اجتماعی از یک سو و تصویب شروع اجرای چهار مجموعه بزرگ ورزشی در مراکز استان‌ها از سوی دیگر، از دلایل اصلی رشد بودجه عمرانی فصل تربیت‌بدنی محسوب می‌شود.

«فصل رفاه و تأمین اجتماعی» 9/0 درصد اعتبار امور اجتماعی و فرهنگی را داشته و 3/23 درصد نسبت به سال 1386 رشد کرده است.

عمده دستگاه‌های اجرایی ملی که برای اجرای طرح‌های عمرانی حوزه فعالیت خود اغلب از اعتبارات امور اجتماعی و فرهنگی استفاده می‌کنند در جدول شماره 19 معرفی شده‌اند. منظور از سایر دستگاه‌های اجرایی امور اجتماعی و فرهنگی در سال 1387، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، شورای عالی حوزه علمیه قم، مؤسسه نشر آثار حضرت امام (ره)، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم و سازمان تبلیغات اسلامی بوده است.

بزرگ‌ترین سهم اعتبار عمرانی امور اجتماعی و فرهنگی متعلق به وزارت آموزش و پرورش با 6/31 درصد بوده است. دانشگاه‌های علوم پزشکی با 2/13 درصد و دانشگاه‌های وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با 2/12 درصد اعتبارات عمرانی این امور در رده‌های بعدی قرار داشته‌اند.

از نظر میزان رشد بودجه عمرانی، به‌جز «سایر دستگاه‌های اجرایی امور اجتماعی و فرهنگی» که اعتبار عمرانی آنها حدود ده برابر شده است، وزارت کار و امور اجتماعی با 296 درصد، سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری با 2/201 درصد و بنیاد شهید و امور ایثارگران با 3/103 درصد افزایش در رأس قرار داشته‌اند. کمترین افزایش مربوط به وزارت آموزش و پرورش و معادل 3 درصد بوده است.

امور اقتصادی

اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای امور اقتصادی در سال 1387، برابر 88075 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 20 بین فصول مختلف تقسیم شده است.

فصل «منابع آب» با 7/29 درصد اعتبار عمرانی بزرگ‌ترین فصل امور اقتصادی بوده که در سال 1387 نسبت به سال قبل 6/33 درصد رشد داشته است. بیشترین تعداد طرح، یعنی 471 طرح عمرانی پیوست قانون، متعلق به فصل منابع آب بوده است.

فصل «حمل‌ونقل» 4/23 درصد اعتبار تملک دارایی‌های سرمایه‌ای امور اقتصادی را به خود اختصاص داده و 4/24 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 بوده است. یادآوری می‌شود، 17 هزار میلیارد ریال نیز از محل اعتبار ردیف‌های متفرقه عمرانی (بندهای 31 و 34 ردیف 550000 جدول شماره 9 قانون بودجه سال 1387 کل کشور) برای فصل حمل‌ونقل تصویب شد که باید در عملکرد فصل مزبور ملاحظه شود.

فصل «مسکن و عمران شهری و روستایی و عشایری» که 8/21 درصد اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای امور اقتصادی را داشته، از نظر حجم اعتبار در این امور در مقام سوم قرار گرفته است. اعتبار این فصل نسبت به سال گذشته 5/81 درصد افزایش یافته است. رشد 237 درصدی اعتبار احداث قطارهای شهری در شهرهای بزرگ علت اصلی افزایش فوق‌العاده اعتبار این فصل بوده است.

فصل «انرژی» دارای 1/13 درصد اعتبار عمرانی امور اقتصادی بوده و 5/14 درصد بیش از مبلغ مشابه در سال 1368 است.

فصول بعدی، «کشاورزی و منابع‌طبیعی»، «صنعت و معدن»، «بازرگانی و تعاون»، «محیط‌زیست» و «ارتباطات و فناوری اطلاعات» هستند که به ترتیب 3/6 ، 1/4، 8/0، 5/0 و 3/0 درصد اعتبار امور اقتصادی را دارند و میزان تغییر آنها در سال 1387 نسبت به سال 1386 برابر 4/17، 8/12، 5/9، 8/8 و صفر درصد بوده است.

دستگاه‌های اجرایی ملی که برای اجرای عملیات عمرانی حوزه فعالیت خود اغلب از اعتبارات امور اقتصادی استفاده می‌کنند در جدول شماره 21 معرفی شده‌اند.

دریافت‌کننده 3/47 درصد اعتبارات عمرانی امور اقتصادی وزارت نیرو است. وزارت راه و ترابری 3/26 درصد و وزارت جهادکشاورزی 3/10 درصد اعتبارات را به خود اختصاص داده‌اند.

میزان رشد سالانه اعتبار وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان انرژی اتمی و وزارت نفت از سایر دستگاه‌های اجرایی امور اقتصادی بیشتر و به ترتیب برابر با 5/82 ، 9/58 و 4/34 درصد بوده است.

ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای

اعتبار ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای در سال 1387، برابر 63332 میلیارد ریال بوده که به شرح جدول شماره 22 بین ردیف‌های مختلف تقسیم شده است.

«ردیف‌های موردی (موقت)» با 7/42 درصد، بزرگ‌ترین قسمت از اعتبارات ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای بوده و 9/2 درصد کل مصارف بودجه عمومی دولت را تشکیل داده است. اعتبار ردیف‌های موردی در سال 1387 نسبت به سال قبل 3/104 درصد رشد داشته است. دلیل اصلی افزایش فوق‌العاده اعتبار ردیف‌های متفرقه موردی، تصویب 16000 میلیارد ریال برای «طرح‌های در دست اجرای حمل‌ونقل»، 1500 میلیارد ریال به‌عنوان «اعتبارات خاص توسعه استان خوزستان»، 1200 میلیارد ریال برای «زمینه‌سازی به‌منظور تحرک بخشیدن به اقتصاد مناطق کمتر توسعه‌یافته»، 1200 میلیارد ریال به‌منظور «واردات تجهیزات موردنیاز بیمارستان‌ها»، 1200 میلیارد ریال موضوع «اعطای وام قرض‌الحسنه به دانشجویان» و 1350 میلیارد ریال برای «انسداد مرزهای کشور» توسط نیروی انتظامی است. از سایر موارد جدید در ردیف‌های موردی می‌توان به «احداث مجلس خبرگان قم»، «تأمین تجهیزات و مکانیزاسیون انتخابات»، «تکمیل مصلاهای شهرها»، «واردات آمبولانس برای 300 بیمارستان»، «ساماندهی گلزار شهدا» و «مرکز فرهنگی، ورزشی و توانبخشی» بنیاد شهید و امور ایثارگران، اشاره کرد.

«یارانه‌ها» 3/36 درصد اعتبارات ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای را به خود اختصاص داده و 1/40 درصد بیشتر از اعتبار مربوط در سال 1386 بوده است. مهم‌ترین عامل این افزایش، تصویب 5800 میلیارد ریال تحت عنوان «کمک بلاعوض، یارانه، سود و کارمزد تسهیلات و وجوه اداره شده برای مسکن» و افزایش 2750 میلیارد ریال به مجموع ردیف‌های حمل‌ونقل (تبصره 13 سابق) بوده است.

اعتبارات متمرکز «درآمد- هزینه» که 8/13 درصد اعتبارات ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای را دارد، از نظر حجم اعتبار در ردیف‌های متفرقه عمرانی در رتبه سوم قرار گرفته است. اعتبار این ردیف نسبت به سال گذشته 13 درصد افزایش یافته است.

از دیدگاه رشد سالانه، «اعتبارات نهادهای خاص» بیشترین افزایش، معادل 2/1094 درصد را در ردیف‌های متفرقه تملک دارایی‌های سرمایه‌ای دارد. علت اصلی این افزایش درج ردیف «پرداخت به شهرداری‌ها- موضوع تبصره 3 ماده 2 قانون تجمیع عوارض» و «کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی» (موضوع جدول شماره 18 قانون بودجه سال 1387 کل کشور) به ترتیب با مبالغ 842 و 830 میلیارد ریال بوده است. یادآوری می‌شود که در سال 1387 از محل ردیف‌های متفرقه عمرانی مبلغی برای «پرداخت سود و کارمزد وام‌های داخلی و خارجی» منظور نشده است.