تدوين الگوي اسلامي- ايراني توسعه،‌‌ آرمان انقلاب اسلامي

اشاره: از مهم‌ترین دستاوردهاي انقلاب اسلامي را می‌توان حركت به سمت احياي مجدد اسلام ناب نبوي و آشكار شدن نقش دين در مديريت جامعه و تحول روحي مردم از ماديگري صرف به سمت معنويت و پيشرفت و ايجاد دگرگوني در ارزش‌ها دانست. جايگزين شدن ارزش‌هاي اصيل اسلامي به جاي ارزش‌هاي مادي و استوار كردن پايه‌هاي مردم‌سالاري ديني و نهادينه كردن حقوق مردم و استقرار عدالت نياز به تحولي عظيم و همه‌جانبه دارد كه اين تحول بايد مبتني بر جهان‌بيني ديني و فرهنگ بومی باشد. مي‌توان گفت اين تحول و حركت به سوي تعالي انسان‌ها،‌ اصلي‌ترين آرمان انقلاب اسلامي است. همانگونه كه امام خميني(ره) هدف اصلي و نهايي جامعه را دستيابي به سعادت و تعالي معنوي بيان مي‌كنند و مي‌فرمايند: «ما مي‌خواهيم يك جمعيتي نوراني پيدا كنيم كه الهي باشد». ¹

نظام جمهوري اسلامي ايران پس از استقرار و در حيات 30 ساله خود به‌رغم محدوديت‌‌ها و تحريم‌‌ها توانسته است خدمات ارزشمندي را به سرانجام برساند. خدمات و دستاورد‌هايي كه با دوران پیش از انقلاب غيرقابل مقايسه است و در راه رسيدن به آن شهيدان بسياري از پاك‌ترين فرزندان اين آب و خاك جان‌فشاني كردند و با خون خود تضمين‌كننده اين حركت عظيم الهي شدند.

آرمان‌‌هاي انقلاب اسلامي همان اهداف سلبي و ايجابي انقلاب‌ هستند كه مردم به‌منظور دستيابي به آنها بر عليه رژيم ستم‌شاهي قيام كردند و تا سرنگوني آن از پاي ننشستند و در طول هشت سال پايداري در دوران دفاع مقدس درخشان‌ترين برگ تاريخ ايران را رقم زدند و به جهانيان نشان دادند كه ملت ايران در راهي كه انتخاب كرده، ثابت‌قدم است و در تداوم آن راه،‌ امروز ثمره آن همه مجاهدت‌‌ها و رشادت‌‌ها، گام برداشتن در راه تدوين الگوي اسلامي - ايراني توسعه است؛ الگويي كه در حقيقت براي پاسداشت آرمان‌‌هاي انقلاب،‌‌ امام (ره) و شهدا و شكوفايي و تعالي بيشتر ايران تدوين مي‌شود. همانگونه كه رهبر معظم انقلاب اسلامی، الگوي نظام جمهوري اسلامي ايران را الگوي اسلامي و الگوي پيشرفت و رفاه،‌‌ همراه با عدالت و برادري و محبت و عطوفت بين قشر‌های مردمي و پر شدن شكاف بين فقر و غنا در جامعه،‌‌ معرفي می‌کنند و پيشرفت جامعه به اين شكل را كه با معنويت همراه است،‌ مورد نظر اسلام مي‌دانند. از این‌رو، در لزوم بازشناسي الگوي توسعه و پيشرفت در كشور به عنوان يك مسأله ضروري و حياتي، ترديدي باقي نمي‌ماند.

هدف الگوي اسلامي - ايراني توسعه چيست؟

حضرت امام خميني (ره) يكي از اهداف انقلاب اسلامي ايران را ايجاد قسط و عدل،‌ بسط عدالت فردي و اجتماعي،‌‌ جلوگيري از ظلم و جور،‌‌ ايجاد حكومت قانون و اجراي قوانين بر معيار قسط و عدل مي‌دانند و نجات مستضعفان و محرومان از زير يوغ ستمگران و از بين بردن فقر و شكاف‌‌هاي طبقاتي را تحقق عدالت و وصول مستضعفان به حقوق حقه خويش تلقي مي‌كنند.

همانگونه كه از رهنمود‌هاي رهبر معظم انقلاب اسلامی نيز برمي‌آيد هدف الگوي اسلامي- ايراني توسعه، تحقق عدالت فراگير اجتماعي،‌ سياسي و اقتصادي است. عدالتي كه خود را در جلوه و چهره عزت،‌ استقلال،‌ اقتدار اسلامي،‌ رفاه اسلامي و حداكثر بهره‌برداري از ظرفيت‌‌ها و فرصت‌‌هاي زندگي مادي و معنوي نشان مي‌دهد و با اين ديدگاه است كه ظرفيت‌‌هاي بي‌نهايت انساني،‌ چه مادي و چه معنوي شكوفا مي‌شود و زمينه‌هاي رشد و تعالي انسان را فراهم می‌کند و اهداف بلند توسعه و تعالي اسلامي به صورت هم‌زمان و سازگار تحقق می‌یابد و اين موضوع نقطه مقابل رويكرد غربي توسعه است كه همه عوامل،‌ حتي انسان بايد در خدمت سرمايه قرار گيرند. پس می‌توان نتیجه گرفت که هدف الگوي اسلامي- ايراني توسعه، تحقق اهداف و آرمان‌هاي انقلاب اسلامي و اسلام ناب محمدي(ص) است.

حكومت جمهوري اسلامي ايران كه با الگوگيري از زمامداري حضرت علي (ع) شكل گرفته است²،‌‌ براي اينكه بتواند به اهداف ذكر شده برسد و پويايي خود را در بستر زمان، در مقابل تحولات داخلي و خارجي حفظ کند،‌ چنانكه رهبر معظم انقلاب اسلامي فرمودند بايد همت خود را در اين قرار دهد كه بتواند به این الگو نزديك شود: «همت جمهوري اسلامي بايد اين باشد كه خود را به آن الگويي كه در غدير معرفي شد و در دوران پنجساله‌ حكومت اميرالمؤمنين (ع) نمونه‌ آن نشان داده شد، نزديك كند. امروز در جمهوري اسلامي اگر بخواهيم سعادت اين كشور تأمين شود و مردم عزيز ايران با توانايي‌هايي كه خداي متعال در جوهر اين كشور و اين ملت قرار داده،‌‌ به تمنيات و آرزوهاي مشروع برسند،‌‌ بايد همان خط الگوي حكومت اميرالمؤمنين (ع) را دنبال كنيم و دين و دنياي خود را از روي آن حكومت،‌‌ الگو بگيريم».³

نزديكي به الگوي غدير و زمامداري حدود پنجساله‌ اميرالمؤمنين (ع) كه در حقيقت همان آرمان اصلي انقلاب اسلامي،‌‌ امام خميني (ره) و شهدا است،‌ زماني امکان تحقق مي‌يابد كه بتوان شناختی كلي و ريشه‌اي از رفتارهاي اميرالمؤمنين (ع) در حوزه‌هاي مختلف سياسي،‌‌ اقتصادي،‌‌ نظامي و اجتماعي ارايه کرد.

برخي از الزام‌های

طراحي الگوي اسلامي- ايراني توسعه

قبل از تدوين و طراحي الگوي اسلامي- ايراني توسعه نیازمند کسب توانایی‌هایی در زمینه‌های مختلف هستیم كه در اينجا تحت عنوان برخي از الزام‌ها به آن پرداخته مي‌شود:

تأكيد بر انسان‌شناسي و مباني جهان‌بيني اسلام

هر مسلك بر نوعي اعتقاد،‌ بينش و ارزيابي درباره هستي و يك نوع تفسير و تحليل از جهان مبتني است. نوع برداشت و طرز تفكري كه يك مكتب درباره جهان و هستي عرضه می‌کند،‌ زيرساز و تكيه‌گاه فكري آن مكتب به شمار مي‌رود؛ اين زيرساز و تكيه‌گاه،‌‌ جهان‌بيني ناميده مي‌شود.

جهان‌بيني اسلامي،‌‌ جهان‌بيني توحيدي است بدين معنا كه جهان از يك مشيت حكيمانه پديد آمده و نظام هستي براساس خير، جود، رحمت و رسانيدن موجودات به كمال شايسته آنها استوار شده است. جهان‌بيني توحيدي به حيات و زندگي معنا، روح و هدف می‌بخشد‌‌ زيرا انسان را در مسيري از كمال قرار مي‌دهد كه در هيچ حد معيني متوقف نمي‌شود و هميشه رو به تعالي و پيشرفت است. با اين شناخت از جهان و انسان است كه برنامه‌ريزي براي زندگي انسان جهت‌گيري درستي متناسب با واقعيت انسان به خود مي‌گيرد.

داشتن تصوير كلان و دقيق وضع موجود و علل توسعه‌نيافتگي گذشته

براي برنامه‌ريزي به سوي كمال و تعالي جامعه،‌ قبل از آينده‌نگري ضروری است تحليل درستي از وضع موجود داشته باشيم؛ شناسايي مسايل و مشكلات و قابليت‌ها و توان‌ها از يك سو و شناخت لازم از محدوديت‌ها و تنگناها و كشف و شناسايي مزيت‌هاي نسبي ملي و منطقه‌اي از سوی دیگر که اين امر از پيش‌نيازهاي اساسي طراحي الگو به‌شمار می‌آید.

استفاده از توان کارشناسی تمام صاحب‌نظران و نخبگان

نخبگان هر جامعه‌اي در پيشرفت و توسعه آن كشور نقش مؤثري را ايفا مي‌كنند. يكي از مسایل و مشكلات كشورهاي اسلامي از جمله ايران كه تأثير فزاينده‌اي بر رشد و توسعه همه‌جانبه كشور دارد، مربوط به توليد علم،‌ نظريه‌پردازي و جنبه‌هاي نرم‌افزاري توسعه كشور است كه در ارتباط مستقيم با نقش نخبگان قرار دارد. از این‌رو، براي طراحي و تدوين الگوي اسلامي - ايراني توسعه بايد از تمام ظرفيت‌هاي كارشناسي و علمي حوزوي و دانشگاهي بهره گرفت و تعامل مثبتي بين نهاد حوزه و دانشگاه برقرار کرد. در اين بين، قوای سه گانه به‌خصوص قوه مجريه كه از ديدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی بهترين مكان براي طراحي وتدوين الگوي اسلامي- ايراني توسعه است⁴، بايد زمينه‌ساز شكل‌گيري اين مهم باشند.

 تعريف دقيق موضوع و تفاهم عمومي روي آن

با تعريف درست و دقيق هدف از تدوين الگوي اسلامي- ايراني توسعه،‌‌ درك دقيق‌تر و روشن‌تري از آنچه به دنبال آن هستيم به دست مي‌آوريم،‌ در بحث توسعه و برنامه‌ريزي براي پيشرفت بايد محققان و مجريان برنامه‌ريزي توسعه و مردم به يك تعريف و نقطه مشترك برسند زيرا فرآيند توسعه جرياني دو سويه است و نيازمند مشاركت دو قطب جريان توسعه يعني كارگزاران توسعه و مردم است⁵ كه اين خود باعث مي‌شود محوري ملموس براي وحدت ملي به‌وجود آيد و نتيجه به‌وجود آمدن وحدت و انسجام ملي براي طراحي الگو،‌‌ ايجاد عزم ملي را در جامعه در پي دارد و باعث مي‌شود آحاد ملت از دانشگاهي،‌‌ حوزوي و ساير اقشار با جديت تمام براي پيشرفت كشور حركت كنند.اين الگو مي‌تواند ما را از وضع موجود به سمت وضع مطلوب سوق دهد.

عزم راسخ و دوري از عافيت‌طلبي

در طول تاريخ هيچ ملتي به پيشرفت و توسعه دست پيدا نكرده است مگر با همت و تلاش مستمر؛ در حقيقت همت و دوري از عافيت‌طلبي است كه مي‌تواند كشور را به مطلوب خود برساند. همانگونه كه رهبر معظم انقلاب اسلامی مي فرمايند: «با عافیت‌نشینی و وارد نشدن در میدان‌ها،‌‌ هیچ کشور و ملتی پیشرفت نکرده و نخواهد کرد».⁶

برخي فرصت‌هاي پيش رو براي تدوين الگوي اسلامي- ايراني توسعه

امروز انقلاب اسلامي به حدي از توانمندی رسيده كه مي‌تواند با برنامه‌ريزي حساب شده،‌‌ الگويي طراحي كند كه به فرموده رهبر معظم انقلاب اسلامی ساير كشورها هم،‌ حتي غيرمسلمان از آن استفاده كنند⁷ و حال كه مجاهدت‌ها و ايثار ملت بزرگ ايران بعد از چند دهه مبارزه با طراحي الگوي اسلامي- ايراني توسعه در حال به ثمر نشستن است، بايد ظرفيت‌ها و فرصت‌هايي كه مي‌تواند باعث تحقق اين مهم شود، شناسايي و به بهترین نحو به‌ كار گرفته شود. برخي از اين فرصت‌ها به شرح زیر است:

1- منابع عظيم و غني اسلامي مانند قرآن،‌‌ نهج‌البلاغه و احاديث.

2- باورهاي عميق ديني در جامعه.

3- تجارب ارزشمند تاريخي ايران به‌خصوص در 200 سال اخير.

4- فرهنگ غني ايراني و حوزه نفوذ آن.

5- جايگاه رفيع ايران در بين افكار عمومي جهان و منطقه به‌خصوص‌ پس از پیروزی انقلاب اسلامي.

6- موقعيت استراتژيك و ارزشمند ايران در جهان.

7- ارتباط عميق مردم با اركان نظام اسلامي.

8- ظرفيت‌هاي موجود در جمعيت جوان كشور و برخورداري از ضريب هوشي بالا در مقایسه با ساير ملل.

9- توانمندي بالقوه در منابع معدني و طبيعي كشور.

10- دستيابي به فناوري‌هاي پيشرفته در زمينه‌هاي مختلف.

11- باور قلبي و عزم دولتمردان براي تدوين الگوي اسلامي – ايراني توسعه.

12- ايجاد دفتر الگوي اسلامي- ايراني توسعه در ساختار تشکیلاتی معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رييس‌جمهوری.

منابع:

1- صحيفه نور ، جلد7، ص62 .

2- بابايي، محمدباقر، مباني استراتژي فرهنگي از ديدگاه علي(ع)، دوره عالي جنگ سپاه، 1384.

3- رهبر معظم انقلاب اسلامي، روزنامه جمهوري اسلامي، 13/12/1380.

4- بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار با اعضاي دولت،16/6/1388.

5- ناطق‌پور، محمدجواد، روش‌هاي توسعه، 1387.

6- بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار هزاران نفر از استادان و دانشجويان دانشگاه‌هاي استان كردستان، 27/2/1388.

7- بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار با دانشجويان دانشگاه فردوسي مشهد، 25/2/1386.

*مدير الگوسازي توسعه دفتر الگوي اسلامي- ايراني توسعه