عملکرد توزیع یارانه کالاهای اساسی درهفت ماه نخست سال 1388

اشاره: به استناد قانون بودجه سال 1388 كل كشور، به عنوان آخرين سال اجراي برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، به‌منظور تأمين يارانه كالاهاي اساسي، در مجموع اعتباري معادل 5/58822 ميليارد ريال (معادل 59/6 درصد بودجه عمومي سال 1388 كل كشور) به يارانه كالاهاي اساسي اختصاص يافته است كه اين رقم در مقايسه با اعتبار مشابه سال گذشته (54850 ميليارد ريال ) 7 درصد افزايش و در مقايسه با اعتبار مصرف شده سال گذشته بابت يارانه كالاهاي اساسي (3/85259 ميليارد ريال) معادل 26 درصد كاهش يافته است. دراین نوشته‌ تلاش می‌شود اطلاعاتی در خصوص میزان و چگونگی توزیع یارانه کالاهای اساسی در هفت‌ماهه نخست سال‌جاری ارایه شود.

جدول شماره یک خلاصه وضعيت پرداخت يارانه‌ها را در سال گذشته و سال‌جاري نشان می‌دهد.

1-يارانه گندم و آرد: در ادبيات اقتصادي امروز تعاريف مختلفي براي يارانه و تفكيك آن بر حسب بخش‌هاي گيرنده، ارايه مي‌شود. يكي از رايج‌ترين تفكيك‌ها، يارانه پرداختي به كالاهاي مصرفي، توليدي و خدماتي است. بر اساس آمار و اطلاعات موجود از سابقه پرداخت يارانه در ايران، همواره بالاترين يارانه پرداختي به گندم و آرد اختصاص یافته است (جدول شماره 3).

در سال 1387 به دلايلي از جمله وقوع خشكسالي، كاهش خريد داخلي گندم و ضرورت تأمين بخش قابل توجهي از گندم مورد نياز از محل گندم وارداتي (حدود 7 ميليون تن گندم وارداتي و 3775 هزار تن گندم داخلي)، افزايش بي‌سابقه قيمت‌هاي جهاني مواد غذايي از جمله گندم و رشد 36 درصدي قيمت خريد تضميني گندم داخلي (نسبت به سال 1386)، يارانه مورد نياز گندم،آرد و نان با رشد قابل توجهي نسبت به سال‌های گذشته به رقم 6/39363 ميليارد ريال رسید.

در سال‌جاري به‌منظور خريد تضميني مازاد بر نياز كشاورزان و تأمين و توزيع آرد مورد نياز براي انجام تعهدات دولت، بر اساس ابلاغيه شماره 21488/1مورخ29/7/1388وزير بازرگاني، اعتباري معادل 32367 ميليارد ريال مورد نياز است.

ميزان خريد گندم داخلي تا تاريخ تنظيم این گزارش (5/8/1388) 9325هزار تن بوده كه بابت بهاي گندم خريداري شده طبق آمار و اطلاعات سيستم جام بانك ملت معادل29525 ميليارد ريال به كشاورزان پرداخت شده است. یادآوری می‌شود، خريد انجام شده نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته 5865 هزارتن افزايش يافته است.

براساس ابلاغيه یادشده ميزان مصرف گندم سال 1388 بر مبناي عملكرد مصرف گندم سال 1387، معادل 10450 هزارتن و ميزان آرد مورد نياز معادل16/8892 هزار تن تعيين شده كه توسط وزارت بازرگاني در قالب سهمیه‌‌هاي آرد شهري، خبازي روستايي و عشايري و مراكز آموزشي نيروهاي مسلح، زندان‌ها و واحدهاي توليدكننده نان‌هاي حجيم توزيع می‌شود.

همچنين بر اساس اطلاعات دريافتي از سازمان حمايت مصرف‌كنندگان و توليدكنندگان تا تاريخ تنظيم اين گزارش مبلغ 24733 ميليون ريال بابت يارانه گندم، آرد و نان در اختيار دستگاه‌هاي مباشر قرار گرفته است (حدود 5/57 درصد از اعتبارات مصوب ردیف 1-520000).

2- يارانه كالاهاي اساسي: به‌منظور تأمين كالاهاي اساسي مورد نياز انجام تعهدات دولت (شامل روغن، شكر و شير اعم از خانوار و مدارس) و جبران مابه‌التفاوت قيمت تمام شده خريد تا قيمت‌هاي فروش كالاهاي یادشده، يارانه‌اي معادل 1/19394 ميليارد ريال به شرح جدول شماره 4 اختصاص يافته كه در مقايسه با سال گذشته 9/12 درصد رشد يافته است. لازم به توضيح است كه طي هفت ماهه ابتداي سال از اعتبار یاد شده حدود13712 ميليارد ريال در اختيار دستگاه‌هاي مباشر قرار گرفته است.

  ميزان تعهدات دولت در خصوص تأمين و توزيع كالاهاي اساسي سال‌جاري به شرح زير است:

- تأمين و توزيع 64/466 هزار تن قند و شكر در قالب 4 كالابرگ شهري، 8 كالابرگ روستايي و 8 كالابرگ عشايري كه در اين صورت8/4 كيلوگرم شكر شهري و 6/9 كيلوگرم سرانه شكر جمعيت روستايي و عشايري توسط دولت تأمين خواهد شد.

- تأمين و توزيع 63/351 هزارتن روغن نباتي در قالب 5 نوبت كالابرگ سراسري كه در اين صورت 5/4كيلوگرم از سرانه مصرف روغن جمعيت كشور توسط دولت تأمين خواهد شد.

- تأمين و توزيع 2 میلیون تن شير خانوار.

- تأمين و توزيع 179 هزار تن شير رايگان مدارس كشور.

- توزيع 3600 ميليارد ريال يارانه خريد مواد غذايي براي 9 ميليون نفر از مددجويان تحت پوشش كميته امداد امام خميني(ره) و سازمان بهزيستي كشور با سرانه 400 هزار ريال.

يارانه تأمين و توزيع شير خانوار با احتساب افزايش سهميه مقداري توزيع از 1800 هزارتن سال 1387 به 2میلیون‌تن حدود 44 درصد افزايش يافته است.

3- تأمين تفاوت قيمت و فروش و ايفاي تعهدات خاص: هر سال به‌منظور تأمين اقلام غذايي مورد نياز مراكز آموزشي و دانشگاه‌ها (برنج، روغن، شكر، پنير و گوشت) و انجام تعهدات خاص، مراكز خيريه و نذورات، يارانه غذايي نيروهاي مسلح، بن كمك به معيشت طلاب بخشي از يارانه كالاهاي اساسي به اين امر اختصاص يافته است. در سال‌جاري نيز براساس تصويبنامه‌هاي شماره 90391/ت42833هـ مورخ 24/4/1388 و اصلاحيه آن، برای انجام تعهدات دولت در بخش‌هاي ياد شده با اعتباري معادل 3700 ميليارد ريال، تعیین شده است.

 به استناد تصويبنامه‌هاي ياد شده نحوه توزيع اعتبار اين رديف بين بخش‌هاي مشمول، به شرح جدول شماره 5 است.

نکته قابل توجه در اين بخش تفاوت نحوه توزيع يارانه اين بخش، از توزيع كالايي سال‌های گذشته به توزيع نقدي است؛ به اين ترتيب كه با توجه به تصميمات هيأت وزيران، در سال‌جاري مقرر شده‌ است، يارانه غذايي مراكز آموزشي، دانشگاه‌ها و مراكز خيريه و نذورات به صورت نقدي از طريق سازمان حمايت مصرف‌كنندگان و توليد‌كنندگان در اختيار آنان قرار گيرد كه اين موضوع ضمن كاهش وظايف تصدي‌گري دولت و افزايش اختيار و قدرت انتخاب خريد اين مراكز، به‌طور قطع در شفافيت پرداخت يارانه‌ها تأثيرگذار خواهد بود.

4- براساس تصويبنامه شماره 90765/ت42963هـ مورخ 24/4/1388، هيأت وزيران مبلغ 8681 ميليارد ريال به يارانه نهاده‌ها و عوامل توليد كشاورزي اختصاص يافته است كه از محل اعتبار جزء 2 رديف 520000  تأمين خواهد شد كه با عنايت به ضرورت تخصيص مناسب يارانه یادشده متناسب با زمان كاشت و داشت محصولات مختلف، اعتبار رديف ياد شده تاكنون صددرصد تخصيص يافته كه حسب اطلاعات وزارت جهاد كشاورزي تاكنون  4009 ميليارد ريال به دستگاه‌هاي مباشر پرداخت شده است.

در مجموع مي‌توان اينگونه نتيجه‌گيري کرد كه در سال جاري تا زمان تنظيم اين گزارش، حدود 45 هزار ميليارد ريال از محل اعتبارات مصوب قانون بودجه (حدود 77 درصد اعتبار مصوب) طي هفت ماهه ابتداي سال در اختيار دستگاه‌هاي مباشر قرار گرفته است.

لازم به توضيح است كه حدود 76 درصد اعتبارات به كالاهاي مصرفي و مابقي به كالاهاي توليدي و خدماتي اختصاص خواهد يافت كه در بین كالاهاي مصرفي، يارانه گندم و آرد با 46 درصد بيشترين سهم را به خود اختصاص داده است. نكته حايز اهميت اينكه با توجه به ضرورت هدفمندكردن يارانه‌ها و در راستاي تخصيص بهينه منابع، اقدام‌هایی در خصوص اختصاص بخشي از اعتبارات يارانه‌اي به جوامع هدف خاص يا كالاهاي خاص انجام شده است؛ از جمله: اختصاص يارانه غير نقدي مواد غذايي به مددجويان كميته امداد امام خميني(ره) و سازمان بهزيستي كشور (3600 ميليارد ريال)، يارانه شير مدارس (1600 ميليارد ريال)، يارانه تأمين و توزيع نان غني شده در مدارس (280 ميليارد ريال) و يارانه غذايي مراكز آموزشي و دانشگاه‌ها (1922 ميليارد ريال) که نشان‌دهنده تخصيص هدفمند بالغ بر 14 درصد كل يارانه كالاهاي مصرفي به جامعه‌هاي هدف يا كالاهاي مورد نظر است.

* رییس‌گروه دفتر بودجه هزینه‌ای