    |
||
|
در سال 1387 انجام خواهد شد تهيه دستورالعمل ارزيابي زيست محيطي پروژههاي عمراني |
||
|
اشاره: به موجب بند «الف» ماده 67 قانون برنامه چهارم توسعه، برنامهمديريت
زيستبوميدر زيستبومهاي حساس، به ويژه درياچه عملكرد سازمان حفاظت محيطزيست طي سالهاي 1384 تا 1386 در بخشهاي مختلف سازمان چه بوده است؟ اجازه بفرماييد برخي از اقدامهاي سازمان را به طور اختصار و تيتروار برايتان عنوان كنم. اين موارد عبارتاند از: تهيه پژوهشنامه سازمان، تدوين ساختار اجرايي فعاليتهاي GIS و RS، اقدام براي تهيه بانك اطلاعاتي پژوهشهاي سازمان، انعقاد تفاهمنامه همكاري با وزارت آموزش و پرورش براي نهادينه كردن آموزش زيستمحيطي در نظام آموزش رسمي كشور، آموزش اعضاي شوراهاي اسلاميشهر، روستا و دهياران با هدف ارايه اطلاعات ضروري زيستمحيطي، انجام مطالعات ارزشگذاري اقتصادي هفت سايت زيستمحيطي در كشور به منظور تعيين ارزش اقتصادي منابع محيطزيستي. همچنين به منظور استفاده از تجارب ساير كشورها در زمينه اقتصاد محيطزيست، مطالعات تطبيقي با محوريت ابزارهاي اقتصادي در سازمان حفاظت محيطزيست انجام گرفته است. در بخش گزارشهاي نظارت و بازرسي طرحهاي مصوب ارزيابي شده زيستمحيطي در سال 1384، تعداد 11 طرح مصوب شد و در سالهاي 1385 و 1386 به ترتيب 28 و 48 طرح زيستمحيطي به تصويب رسيد. براساس ماده 62 قانون برنامه چهارم توسعه، دولت مكلف است، در طول برنامه چهارم توسعه ميزان آلودگي هواي هشت شهر آلوده كشور را در حد استاندارد مصوب شوراي عالي حفاظت محيطزيست كاهش دهد، براي تحقق اين امر چه برنامههايي اجرا شده است و چه برنامههايي را در دست اجرا داريد؟ در حال حاضر برنامه كاهش آلودگي هواي شهرهاي تهران، اصفهان، شيراز، مشهد، تبريز و اراك مطالعه و تدوين شده و به تصويب رسيده و مراحل پاياني فاز مطالعاتي برنامه شهر كرج در حال اتمام است. محورهاي اصلي برنامه جامع كاهش آلودگيهواي شهرهاي آلوده حول موضوعهايي نظير خودروهاي نو و مستعمل، حملونقل همگاني، سوخت، معاينه فني خودرو، مديريت ترافيك، كنترل منابع ثابت، پايش، آموزش و اطلاعرساني و فضاي سبز انجام ميشود.
به طور مثال، محور خودروهاي نو به معني اجراي استاندارد گازهاي خروجي
خودروهاي سبك، سنگين و موتورسيكلتهاست. در محور خودروهاي مستعمل
اقدامهايي همچون تعويض كاربراتور خودروهاي در حال تردد و استفاده از
مبدلهاي كاتاليزوري، از رده خارج كردن خودروها و موتورسيكلتهاي
فرسوده و جايگزيني انجام ميشود. در محور حملونقل همگاني نيز
اقدامهايي شامل احداث و تكميل خطوط مترو، توسعه ناوگان اتوبوسراني با
واگذاري اتوبوسهاي گازسوز، جايگزين كردن اتوبوسها و مينيبوسها و
تاكسيهاي فرسوده و در برخي شهرها (اراك و مشهد) اجراي طرح حملونقل
ريلي درون شهري صورت گرفته است. در بحث سوخت مواردي مانند بهبود سوخت بنزين با حذف كامل سرب از بنزين، بهبود سوخت گازوييل با كاهش ميزان گوگرد در گازوييل به وسيله اصلاح پالايشگاهها براي كاهش گوگرد و توليد روغن مطلوب، استفاده از گاز طبيعي فشرده به عنوان سوخت و توزيع گازوييل با گوگرد كم در تمام اتوبوسهاي دورن شهري، احداث جايگاههاي عرضهCNG، اصلاح توليد و تبديل خودروهاي عموميو شخصي بنزينسوز به گاز طبيعيسوز انجام شده است. در محور مديريت ترافيك با مواردي مانند اجراي پروژههايي از جمله: احداث چراغهاي راهنمايي هوشمند در تقاطعها، ايجاد فضاهاي جديد با كاربرد پاركينگ در مناطق مركزي و پرترافيك، توسعه بزرگراهها و تقاطعهاي غيرهمسطح، نصب پاركومتر، تعيين محدوده ترافيكي، سيستم كنترل ترافيك شهري، تعريض خيابانهاي داراي ترافيك سنگين، يك طرفه كردن بعضي از خيابانها و... دنبال ميشود. در بحث كنترل منابع ثابت نيز پروژههايي از جمله خوداظهاري منابع ثابت و كارخانهها، تهيه بانك اطلاعاتي صنايع، پروژه تدوين و روزآمد كردن استانداردهاي موجود در حال اجراست. در بحث پايش (پايش سلامت و پايش زيستمحيطي)، مجهز كردن شهرها به ايستگاههاي سنجش آلودگي هوا در مرحله اجراست و در محور آموزش و اطلاعرساني برنامههايي نظير تدوين و اجراي برنامه جامع اطلاعرساني و ايجاد مركز هماهنگي آموزش و اطلاعرساني، آموزش تخصصي افراد، راهاندازي برخي شبكههاي مرتبط مثل راديو پيام در مشهد، تهيه و پخش فيلمها و برنامههاي آموزشي مرتبط انجام شده است. در نهايت مواردي مانند توسعه فضاي سبز و توانمند كردن ادارههاي كل محيطزيست استانها در برنامههاي جامع كاهش آلودگيهواي شهرهاي آلوده كشور گنجانده شده كه در حال اجراست. به طور كلي برخي از اين موارد به طور خاص برعهده دولت است اما بعضي از محورها مانند انجام معاينه فني را ميتوان با بالاتر بردن سطح آگاهي مردم تقويت كرد كه امري بسيار مهم در اجراي برنامههاي كاهش آلودگي هواست. آيا سازوكارهايي طراحي شده كه صنايع و واحدهاي آلودهكننده محيطزيست به خود اظهاري بپردازند و از مصرف بيرويه سموم و همچنين دفع آفات نباتي در كشاورزي جلوگيري شود؟ همانطور كه اطلاعداريد براساس ماده 61 قانون برنامه چهارم توسعه، دولت مكلف شده است طرح خوداظهاري را براي پايش منابع آلودهكننده اجرا كند و تمام واحدهاي توليدي، خدماتي و زيربنايي بايد براساس دستورالعمل سازمان حفاظت محيطزيست نسبت به نمونهبرداري و اندازهگيري آلودگيها و تخريبهاي خود، اقدام و نتيجه را به سازمان ارايه دهند. دستورالعمل خوداظهاري در پايش در سال 1384 به تصويب شوراي معاونان سازمان رسيد و براساس آن ادارههاي كل از واحدها درخواست گزارش خوداظهاري ميكنند. در اين راستا آزمايشگاههاي بخش دولتي يا غيردولتي كه قادر بهاندازهگيري آلايندههاي زيستمحيطي هستند و تمايل به اخذ گواهينامه آزمايشگاه معتمد سازمان را دارند، ميتوانند براساس اساسنامه آزمايشگاه معتمد سازمان درخواست خود را به ادارههاي كل ارايه كنند و پس از طي مراحل مربوط و ارايه مدارك و مستندات لازم ادارههاي كل و سازمان نسبت به مميزي، صدور و تمديد گواهينامه اقدام ميكنند. در حال حاضر بالغ بر 120 آزمايشگاه معتمد در كشور فعاليت دارند. واحدهاي صنعتي، شاخصهاي مورد درخواست ادارههاي كل را توسط يكي از آزمايشگاههاي معتمد اندازهگيري و به ادارههاي كل اعلام ميكنند. با واحدهايي كه نسبت به پايش خود اقدام نكنند، طبق ماده 30 قانون نحوه جلوگيري از آلودگي هوا برخورد ميشود. براساس اين ماده كساني كه از انجام بازرسي مأموران سازمان حفاظت محيطزيست براي نمونهبرداري و تعيين آلودگي ناشي از فعاليت كارخانهها، كارگاهها، مراكز تجاري، بهداشتي و اماكن عموميممانعت به عمل آورند يا اسناد و مدارك و اطلاعات مورد نياز سازمان را در اختيار نگذارند يا اسناد و مدارك و اطلاعات خلاف واقعارايه كنند، برحسب مورد و اهميت موضوع به جزاي نقدي و در صورت تكرار به حبس تعزيري محكوم خواهند شد.
در حال حاضر بالغ بر 120 آزمايشگاه معتمد در كشور فعاليت دارند. واحدهاي
صنعتي، شاخصهاي مورد درخواست ادارههاي كل را توسط يكي از
آزمايشگاههاي معتمد اندازهگيري و به ادارههاي كل اعلام ميكنند. با
واحدهايي كه نسبت به پايش خود اقدام نكنند، طبق ماده 30 قانون نحوه
جلوگيري از آلودگي هوا برخورد ميشود. براساس اين ماده كساني كه از
انجام بازرسي مأموران سازمان حفاظت محيطزيست براي نمونهبرداري و
تعيين آلودگي ناشي از فعاليت كارخانهها، كارگاهها، مراكز تجاري،
بهداشتي و اماكن عموميممانعت به عمل آورند يا اسناد و مدارك و
اطلاعات مورد نياز سازمان را در اختيار نگذارند يا اسناد و مدارك و
اطلاعات خلاف واقعارايه كنند، برحسب مورد و اهميت موضوع به جزاي
نقدي و در صورت تكرار به حبس تعزيري محكوم خواهند شد. آيا برآوردي از ارزشهاي اقتصادي منابع طبيعي و زيستمحيطي كشور و هزينههاي ناشي از آلودگي و تخريب محيطزيست در اختيار داريد؟ مسأله ارزشگذاري اقتصادي منابع محيطزيستي يا تخمين و برآورد خسارت ناشي از آلودگي در پروژههاي عمراني موضوع جديدي در كشور محسوب ميشود. در حالحاضر برآورد به طور كامل دقيقي از ارزشهاي اقتصادي موردنظر كه مورد توافق تمام گروههاي ذينفع از جمله اقتصاددانان و كارشناسان محيطزيست باشد، نداريم اما همانطور كه اشاره كردم در حال حاضر مطالعات مختلفي براي ارزشگذاري اقتصادي مربوط به اكوسيستمهاي مختلف در حال اجراست و بعضي از آنها در مراحل پاياني خود بوده كه اميدواريم به رغم نوپا بودن دانش اقتصاد محيطزيست در كشور به زودي نتايج حاصل از محاسبههاي انجام شده را در اختيار مراجع ذيربط قرار دهيم. همچنين بررسي در زمينه آثار اقتصادي ناشي از طرحهاي عمراني از نظر خسارتبر محيطزيست از محورهاي طرح ملي ارزش اقتصادي منابع است كه هماكنون در سازمان در حال اجراست. اقدامهاي سازمان حفاظت محيطزيست براي اجراي برنامه حفاظت و بهرهبرداري از تنوع زيستي كشور چه بوده و آيا در زمينه ارتقاي شاخصهاي تنوع زيستي به سطح استانداردهاي جهاني كاري انجام گرفته است؟ براي ارتقاي شاخصهاي تنوع زيستي و به منظور حفاظت از گونههاي در معرض تهديد انقراض و حفاظت از تنوع زيستي كشور، اقدام به ايجاد بانك ژن نمونههاي گياهي و جانوري كردهايم كه در مرحله اول با برنامهريزيهاي انجام شده، جمعآوري نمونههاي بيولوژيك گونههاي جانوري و گياهي در معرض خطر انقراض در حال انجام است. مرحله دوم نيز شامل ذخيره و نگهداري سلولهاي زايشي گونههاي در معرض خطر از طريق راهاندازي بخش cell Line، در بانك ژن است كه تا پايان سال 1387 به بهرهبرداري خواهد رسيد و پس از ذخيره سلولهاي زايشي، ميتوان با استفاده از فناوريهاي نوين اقدام به تكثير گونه كرد. تبريز، سنندج، هرمزگان، اصفهان و تهران استانهايي هستند كه بانك ژن در آنها راهاندازي شده و بانك ژن در مشهد هم در حال آمادهسازي است. يكي از برنامههايي كه در سال جاري براي حفاظت از گونههاي حيات وحش اجرا شد انتقال 16 راCس گوزن زرد به منطقه دز بود كه سال گذشته نيز 20 راCس به كرخه منتقل شدند. همچنين در سال جاري 30 خزنده را براي 30 استان در نظر گرفتهايم كه كار انتقال اين خزندگان به استانهاي قم، همدان و كرمان به پايان رسيده و همزمان با جمعآوري، اطلاعات آنها تهيه و بانك ژن آماده شده است. انتظار داريم تا پايان سال 1387 بانك اطلاعاتي خوبي از خزندگان داشته باشيم. يكي از شاخصهايي كه براي دستيابي به آن بايد اقدام كرد و در ماده 59 قانون برنامه چهارم توسعه هم آمده، افزايش سطح مناطق حفاظت شده، است. در سه سال گذشته 191 منطقه تحت مديريت مناطق حفاظت شده، درآمدهاند. همكاري دستگاههاي اجرايي در خصوص ماده 66 قانون برنامه چهارم توسعه در خصوص اجراي برنامه مديريت سبز كه براي كاهش مصرف انرژي، آب، مواد اوليه و تجهيزات بوده، تاكنون چگونه بوده است؟ بعد از ابلاغ آييننامه مديريت سبز چند محور مشخص شد كه يكي از آنها بحث انرژي و استفاده از لامپ كممصرف در دستگاهها و سازمانها بود. اين موضوع در همه وزارتخانهها مديريت شد. بعد از آن موضوع مصرف كاغذ و بحث اتوماسيون اداري مطرح شد كه خود سازمان حفاظت محيطزيست هم تا سه سال گذشته به آن مجهز نشده بود. در حال حاضر در تمام شبكه دولت از نامهنگاري دستي جلوگيري ميشود. در بخش آب و كاهش مصرف آن هنوز به وضعيت مطلوبي نرسيدهايم و نياز به فرهنگسازي داريم. به طور كلي با توجه به اينكه دبيرخانه دولت سبز در سازمان قرار دارد، وزارتخانهها و سازمانها هر سه ماه گزارش عملكرد خود را به دبيرخانه ارسال و دبيرخانه هر شش ماه گزارش عملكرد را به هيأت دولت ارسال ميكند. آيا برنامه مديريت زيستبوميدر زيست بومهاي حساس اجرا شده است؟ در راستاي اجراي برنامه مديريت زيستبوميدر زيست بومهاي حساس، به موازات فعاليتهاي به عمل آمده در خصوص شناسايي و ارتقاي سطح زيستبومهاي حساس كشور توسط سازمان، در حال حاضر از مجموع 191 منطقه تحت مديريت، 55 منطقه داراي برنامه مديريت زيستبوميدر قالب فاز توجيهي با وسعتي معادل 5/46 درصد كل مناطق بوده و 30 منطقه در حال اتمام مطالعات يادشده در فاز تفصيلي هستند. در سال جاري نيز مطالعه توجيهي - تفصيلي 30 منطقه ديگر در دستور كار معاونت محيط طبيعي و تنوعزيستي سازمان قرار دارد. بدين ترتيب بخش زيادي از مناطق تحت مديريت سازمان داراي برنامه مدون مديريت زيستبوميخواهد بود. همچنين همانطور كه مطلع هستيد به استناد بند «الف» ماده 67 قانون برنامه چهارم توسعه درياچه اروميه در اولويت اجراي برنامه مديريت زيستبوميقرار گرفته است. در اين خصوص برنامه استراتژيك مديريت درياچه اروميه با رويكرد مديريت زيستبوميو با تشكيل كارگروههماهنگي متشكل از سازمان حفاظت محيطزيست، وزارتخانههاي نيرو، جهاد كشاورزي، كشور و استانداريهاي آذربايجان غربي، آذربايجان شرقي و كردستان تدوين و نهايي شده است. اين برنامه طي يك سال تلاش مستمر و با مشاركت تمام ارگانهاي ذيربط و همچنين سازمانهاي غيردولتي و جوامع محلي طي سه دوره كارگاه مشورتي و تدوين سه پيشنويس و نظرخواهي كتبي از ارگانهاي ذيربط حوضه آبريز درياچه اروميه تدوين شده و حاوي هدفگذاريهاي مديريتي همچون چشمانداز، اهداف درازمدت و اهداف راهبردي است. با در نظر گرفتن اصول مديريت زيستبوميو اولويتهاي دستگاههاي اجرايي براي رسيدن به هر يك از اهداف راهبردي، فهرست فعاليتها و پروژههاي مورد نياز اولويتبندي شده است و با توجه به شرايط بحراني درياچه اروميه، اقدامهاي اضطراري مديريت بحران كمآبي نيز در اين برنامه گنجانده شده است. در ضمن آييننامه اجرايي بند «الف» ماده 67 قانون برنامه چهارم توسعه نيز توسط سازمان حفاظت محيطزيست با همكاري دستگاههاي ذيربط تدوين و در سال گذشته (1386) به تصويب هيأت دولت رسيده است. چه راهكارهايي در زمينه ساماندهي و جلوگيري از آلودگي و تخريب سواحل ارايه دادهايد؟
از جمله اقدامهايي كه در زمينه ساماندهي و جلوگيري از آلودگي و تخريب
سواحل در سازمان در دست انجام است ميتوان به تدوين ضوابط زيستمحيطي
به منظور جلوگيري از خسارتهاي ناشي از فعاليتهاي گردشگري، بندري و
احداث سازههاي دريايي در نواحي ساحلي درياي خزر، پهنهبندي سواحل و
تعيين ميزان حساسيتهاي زيستمحيطي مناطق ساحلي درياي خزر، بازنگري مرز
مناطق تحت مديريت و پيشنهاد حريم زيستمحيطي مصب رودخانهها اشاره كرد.
از اقدامهاي ديگري كه در اين ارتباط صورت گرفته، تدوين استانداردهاي
زيستمحيطي مربوط به آلودگيهاي نفتي و غيرنفتي، فلزات سنگين، ميكروبي،
سموم كشاورزي در دريا، رودخانههاي ورودي به دريا و نواحي ساحلي و
همچنين تخليه پساب و فاضلابهاي خروجي صنايع و كارخانهها، شهرها و
مجتمعهاي كشاورزي به آبهاي سطحي بوده است. يكي ديگر از موارد، مرور قوانين، مقررات و دستورالعملهاي زيستمحيطي، ضوابط و مصوبات شوراي عالي محيطزيست مرتبط با هر موضوع نظير قانون اراضي مستحدثه و ساحلي، حفاظت و بهسازي محيطزيست و آييننامههاي اجرايي مربوط و پيشنهاد ضوابط و دستورالعملهاي جديد است. تاكنون چه فعاليتهايي براي تدوين نظام اطلاعات زيستمحيطي توسط سازمان انجام شده است؟ در طراحي نظام جامع آماري مرحله مقدماتي كار كه شامل انجام فاز مطالعاتي طرح كه عبارت است از بررسي نظام آماري كشورهاي توسعهيافته، در حال توسعه و نيازهاي اطلاعاتي محيطزيست كشور، شناخت وضع موجود و تعيين اقلام آماري در سطح بينالمللي، طراحي سيستم جمعآوري اطلاعات مرتبط با بخشهاي مختلف محيطزيست، طراحي سيستم اطلاعاتي محيطزيست از جمله طراحي نرمافزارهاي لازم، بانكهاي اطلاعاتي، طراحي و انتخاب شيوههاي تحليل اطلاعات و... انجام شده است. مرحله دوم نيز تعيين و تدوين آمار و اطلاعاتي است كه ساير دستگاهها براي پيشبرد اهداف زيستمحيطي بايد تهيه كنند و در اختيار سازمان قرار دهند. واحد اطلاعرساني سازمان نيز با تهيه پورتال زيستمحيطي به جمعآوري، سازماندهي و يكپارچهسازي تمام اطلاعات زيستمحيطي دفترهاي ستادي و ادارههاي كل استانها با دستهبنديهاي استاندارد اقدام كرده است. با آغاز به كار واحد GIS و RS در سازمان حفاظت محيطزيست در سال 1385، فعاليتهايي مانند همكاري با دانشگاه صنعتي خواجه نصيرالدين طوسي و مركز ملي آمايش سرزمين در سازمان مديريت و برنامهريزي كشور (وقت) در فاز مطالعاتي ايجاد زيرساخت دادههاي مكاني، تعريف پروژههاي تحقيقاتي - پژوهشي، تدوين چارچوب سيستم اطلاعات مكاني سازمان حفاظت محيطزيست و تهيه و تدوين طرح پژوهشي «توليد، طراحي و پيادهسازي نرمافزار GIS» سازمان انجام گرفته است. چه برنامههايي را در سال 1387 در دستور كار سازمان داريد؟ تهيه دستورالعمل ارزيابي زيستمحيطي پروژههاي مشمول ارزيابي به تفكيك پروژه، بازنگري كلي در ضوابط استقرار صنايع و منطقهاي كردن آن، تهيه دستورالعمل اجرايي بازرسان معتمد سازمان در خصوص نظارت بر اجراي پروژههاي ارزيابي شده و تداوم طرح خوداظهاري و افزايش كيفي و كمي وضعيت آزمايشگاههاي معتمد از جمله برنامههاي سازمان براي سال 1387 است كه براي حصول به اين امر طرح افزايش نظارت بر عملكرد آزمايشگاههاي يادشده از طريق تدوين اساسنامه مربوط و ايجاد سازوكارهاي لازم پيشبيني شده است. |
||
اروميه، تهيه ميشود و به مرحله اجرا در ميآيد. براساس اين ماده سازمان حفاظت
محيطزيست با همكاري سازمان مديريت و برنامهريزي كشور (وقت) و وزارتخانههاي نيرو
و جهاد كشاورزي، آييننامه اجرايي اين ماده را تهيه و به تصويب هيأت وزيران
ميرسانند. از اين رو، سازمان حفاظت محيطزيست برنامه استراتژيك مديريت درياچه
اروميه را با مشاركت تمام ارگانهاي ذيربط و سازمانهاي غيردولتي تدوين كرده كه
حاوي هدفگذاريهاي مديريتي نظير چشمانداز، اهداف درازمدت و اهداف راهبردي است.
همچنين اين سازمان تاكنون موفق شده از مجموع 191 منطقه تحت مديريت خود، 55 منطقه را
به برنامه مديريت زيستبوميمجهز كند و 30 منطقه ديگر را در دستور كار داشته باشد.
با دكتر فاطمه واعظ جوادي معاون رييس جمهوري و رييس سازمان حفاظت محيطزيست در خصوص
فعاليتهاي انجام شده در اين سازمان به گفتوگو نشستهايم كه در پي ميآيد
