|
اشاره: امروزه ماشيني شدن فعاليتها در
جوامع، باعث كم تحركي و كاهش فعاليتهاي روزانه افراد شده است. تربيتبدني، بخش
مهمي از تعليم و تربيت است كه از طريق حركت و فعاليتهاي بدني، جريان رشد را در
تمام ابعاد وجودي انسان تسهيل
ميكند و موجب شكوفايي استعدادها ميشود و به عنوان يك پديده اجتماعي، به دليل تنوع
در كاركردها، اثرهاي متقابلي روي ساير پديدههاي اجتماعي دارد. توسعه تربيتبدني و
ورزش زمينهساز تأمين و تربيت نيروي انساني سالم است و بخشي از برنامههاي توسعه
ملي به شمار ميآيد. از اين رو، ورود ورزش به برنامههاي توسعه كشور، مستلزم رعايت
همه جوانب، آثار و كاركردهاي اين پديده مهم است.
به استناد مفاد قانوني برنامه سوم توسعه كشور و با رويكرد عموميو علمي كردن امور
تربيتبدني و ورزش در كشور، مقرر شد، طرح جامع توسعه تربيت بدني و ورزش توسط سازمان
تربيت بدني تدوين شود. گرچه قرار بود اين طرح در سال اول برنامه سوم توسعه (1379)
تهيه شود اما به دلايل مختلف به تعويق افتاد و كار جدي آن از اواسط سال 1381 آغاز
شد.
به طور كلي هدف از تدوين اين طرح، ساماندهي ورزش كشور با رويكردي سيستمي است تا در
آن تمام مؤلفههاي ورزش بررسي و ارتباط آنها با يكديگر مشخص شود كه در نهايت ورزش
در كشور به يك چارچوب با كاركرد مشخص و هدفمند نايل آيد.
وضع موجود
بيش از چهار سال از تصويب طرح جامع توسعه تربيتبدني و ورزش با
رويكردهاي فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، تربيتي، بهداشتي و ... ميگذرد.
اين طرح نخستين سند ملي است كه با بهرهگيري از نظرهاي 700 نفر از
متخصصان، كارشناسان و دستاندركاران ورزش و با صرف 46000 نفر ساعت و 14
ماه كار مداوم (كه تنها اسناد پشتيبان آن 15 مجلد است) تدوين شده و
داراي افق زماني 20 ساله است و ميتواند تحول اساسي در ورزش كشور به
وجود آورد.
روند اعتبارات بخش تربيتبدني طي سالهاي 1386 - 1384 در جدولهاي يك و
2 صفحه بعد آمده است.
توجه به وضعيت اعتبارات ورزشي در سالهاي سپري شده از برنامه چهارم
توسعه كشور و رشد به نسبت خوب اين اعتبارات، به خصوص در بخش عمراني،
نشان از توجه كافي دولت به ورزش و توسعه آن در كشور دارد كه با اجراي
كامل طرح جامع توسعه تربيت بدني و ورزش، در نهايت برنامههاي از
پيشتعيين شده بخش ورزش محقق خواهد شد.
نقاط قوت طرح جامع توسعه تربيت بدني و ورزش كشور
ورزش به لحاظ موضوعي داراي دو ويژگي خاص است. يكي، ميان رشتهاي بودن
آن است كه از نظر علمي و كاربردي رشتههاي علوم بهداشتي، علوم پزشكي،
روانشناسي، جامعهشناسي، مديريت، مهندسي و ... را تحت پوشش دارد و
ديگري، ميان بخشي بودن ورزش است كه سازمانها، مؤسسهها و بخشهاي
مختلف جامعه را درگير خود ميكند. امروزه از ديد جوامع مختلف، ورزش
ابزاري عمده براي تربيت است كه نوع نگاه دولتها به اين امر ميتواند
موجب تفاوتهايي در استفاده از ظرفيتهاي موجود از قبيل اقتصادي،
اجتماعي، فرهنگي، سياسي، تربيتي و بهداشتي در جامعه شود به گونهاي كه
در حال حاضر در جوامع اروپايي بيش از 800 هزار باشگاه ورزشي وجود دارد
كه حدود 150 ميليون نفر در آنها عضويت دارند. به طور متوسط هر باشگاه
در حدود 180عضو دارد. در واقع يكي از رويكردهاي تدوين طرح جامع توسعه
تربيت بدني و ورزش در كشور ميتواند از بين بردن فاصله در استفاده از
امكانات موجود و غناي فرهنگ ورزش در جامعه باشد كه خود نيز داراي نكات
مثبتي به شرح زير است:
1- عموميكردن ورزش در كشور.
2- علمي كردن امر تربيت بدني و ورزش.
3- توسعه ورزش قهرماني در رشتههاي داراي اولويت.
4- تمركز امور سياستگذاري و نظارت در يك سازمان.
5- واگذاري امور تصدي به بخش غيردولتي.
6- توسعه پژوهش و تحقيقات ورزشي.
7- توجه جدي به امر تربيت بدني و ورزش در مدارس و دانشگاهها.
با توجه به موارد يادشده واضح است كه طرح جامع توسعه تربيت بدني و ورزش
كشور به دنبال آن است كه با رويكرد سيستمي و يكپارچه كردن ارتباط بين
فرآيندها، بخشها و زيربخشها و همچنين مقايسه دستآوردهاي ساير ملل،
تصويري ساختارمند از مؤلفههاي ورزش ملي و ارتباط آنها با يكديگر را به
جامعه نشان دهد.
چالشهاي طرح جامع توسعه تربيتبدني و ورزش
با توجه به اينكه رفتار ورزشي مردم از گستردگي و پراكندگي برخوردار است
هزينه كردن در ورزش و عضويت در تشكلهاي ورزشي از ويژگيهاي مهم فرهنگ
ورزش در جامعه است. در ايام گذشته در افكار عموميمردم ايران ورزش به
عنوان بازي و سرگرميمطرح بوده اما امروزه از منظر اقتصادي محل مناسبي
براي سرمايهگذاري و از منظر پزشكي، عامل مهمي براي حفظ سلامت جسم و
روح افراد جامعه به شمار ميآيد، از اين رو، توجه به فرهنگ سازي
عمومينسبت به ورزش از اولويت بسزايي برخوردار است. طرح جامع توسعه
تربيت بدني و ورزش كشور با اينكه ميتواند تحولي اساسي در امر ورزش
كشور به وجود آورد، با چالشهايي به شرح زير روبهرو است:
1- تعامل بيشتر سازمان تربيت بدني با وزارتخانههاي آموزش و پرورش و
علوم، تحقيقات و فناوري براي به كارگيري پشتوانههاي غني منابع انساني
آنها در امر توسعه ورزش پايه و همگاني، از عواملي است كه در اين طرح
آنطور كه بايد، توجه چنداني به آن نشده است.
2 در طرح جامع براي مقايسه، بيشتر به آمار كشورهاي توسعه يافته توجه
شده و راهكارهاي معقول و منطقي برخي از آنها ديده نشده است. ضمن اينكه
در منطقه خاورميانه مقايسهاي بين كشورهاي همجوار و مشابه صورت نگرفته
و تنها در قسمت زير ساختها، به آمارهايي از كشورهاي تركيه و كويت
اشاره شده است.
3- با توجه به آنكه ورزش هزينههاي درمان را كاهش ميدهد، در طرح جامع،
جايگاه خاصي براي برقراري تعامل بيشتر با وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشكي در نظر گرفته نشده است.
4- با عنايت به اينكه حدود 50 درصد از جمعيت كشور را زنان تشكيل
ميدهند و در حال حاضر امكانات ورزشي بانوان بسيار كمتر از جمعيت آنان
است، در بخش شاخصها و اهداف كمي ورزش همگاني و قهرماني، افزايش جمعيت
مردان و زنان در افق 10 سال آينده هر دو به ميزان 20 درصد بوده كه در
نهايت در پايان دوره 10 ساله اختلاف ميان ورزش آقايان و بانوان از بين
نخواهد رفت و اين امر مسايلي را به همراه خواهد داشت.
5- نقش پررنگ دولت در امر ورزش از يك سو و وابستگي ورزش به اعتبارات
دولتي از سوي ديگر، مانع سرمايهگذاري بخش خصوصي ميشود كه اين عامل
ميتواند مانعي بر سر راه توسعه ورزش در كشور باشد.
6- عدم عنايت كافي به هزينه كرد منطقي اعتبارات ورزشي در راستاي تحقق
اهداف طرح جامع، مانع از اجراي كامل و دقيق طرح خواهد شد.
7- در اين طرح به فدراسيونهاي ورزشي به عنوان بازوان اجرايي ورزش كشور
كه ميتوانند اختيارات بيشتري در اجراي طرح جامع داشته باشند، توجه
كافي نشده است.
8- در طرح جامع به آموزش و پژوهش توجه لازم صورت گرفته اما بسترهاي
مناسب و راهكارهاي اجرايي تحقق آموزش براي علمي كردن ورزش در كشور
آنگونه كه بايد و شايد پيشبيني و توصيه نشده است.
راهكارهايي براي بهبود طرح جامع
توسعه تربيت بدني و ورزش
اگر قرار باشد ورزش در كشور متحول شود تا جايي كه در آسيا تا رده چهارم
صعود كنيم و بتوانيم در بين بزرگان ورزش در دنيا مطرح شويم بايد به
عوامل زير توجه داشته باشيم:
1- خروج ورزش كشور از دولتي بودن و آمادهسازي بستر براي سرمايهگذاري
بخش غيردولتي حتي سرمايهگذاري خارجي، تا با اين روش ورزش كشور رقابتي
شود.
2- با توجه به آنكه بيشتر جمعيت كشور را جوانان تشكيل ميدهند، با
اهميت دادن به ورزشهاي پايه و همگاني و تعامل بيشتر سازمان تربيت بدني
با وزارتخانههاي آموزش و پرورش و علوم، تحقيقات و فناوري ضمن جامع
كردن ورزش در كشور، ميتوان در بعد ورزش قهرماني و حرفهاي نيز از
پشتوانههاي خوبي برخوردار شد.
3- با ارايه طرحهاي آموزشي كوتاه مدت، ميان مدت و درازمدت ميتوان
ورزش را از سنتي بودن به سوي علمي شدن سوق داد كه اين امر در رشد و
توسعه ورزش در تمام سطوح مؤثر است.
4- اصلاح شاخصها و اهداف كمي تعريف شده در بخش ورزشهاي همگاني و
قهرماني و توجه بيشتر به توسعه ورزش بانوان ميتواند به تحقق طرح جامع
كمك شاياني كند. در واقع ميتوان ورزش را از طريق بانوان در جامعه و
خانواده توسعه داد.
5- توجه به ورزش در مدارس و دانشگاهها با ارايه برنامههاي مدون در
مقاطع مختلف و آزمايشهاي تطبيقي شرايط فيزيكي با رشته ورزشي مورد نظر
و هدايت و كنترل اين وضعيت تا حضور در تيمهاي ملي كه در نهايت منجر به
توسعه ورزش همگاني و تقويت ورزش قهرماني ميشود.
6- استفاده از نيروهاي متخصص و تبديل روشهاي سنتي به علمي و شتاب
بخشيدن به توسعه و تعميم ورزش در سطوح مختلف جامعه و در نهايت رسيدن به
سلامت روح و جسم افراد كه از اهداف مهم طرح جامع است.
7- هدايت اعتبارات منظور شده بخش دولتي و جلب سرمايهگذاريهاي بخش
غيردولتي، ضمن توسعه ورزش كشور، از دوبارهكاريها جلوگيري ميكند كه
در اين صورت يكي ديگر از اهداف طرح جامع كه واگذاري امور تصدي به بخش
غيردولتي است، محقق ميشود.
8- در بخش توسعه و تكميل فضاهاي ورزشي با توجه به اينكه سرانه فضاهاي
ورزشي كشور براي هر نفر در حال حاضر 5/0 متر بوده و استاندارد جهاني آن
بين 5/2 تا 3 متر است، با اولويت دادن به تكميل پروژههاي
نيمهتماميكه داراي پيشرفت فيزيكي بيشتري هستند و اجراي پروژههاي
جديد در بخشهاي كمتر توسعه يافته ميتوان ضمن جلوگيري از اتلاف
هزينهها به كشف استعدادهاي درخشان در ورزش كشور و همچنين رعايت عدالت
اجتماعي در برخورداري آحاد جامعه از امكانات موجود، كمك كرد.
در پايان خاطر نشان ميشود كه بازنگري در طرح جامع توسعه تربيت بدني و
ورزش (توسط سازمان تربيت بدني) ميتواند تحولي اساسي را در حوزههاي
ورزش همگاني، تفريحي، ورزش پرورشي، ورزش قهرماني و ورزش حرفهاي به
وجود آورد و ضمن كاهش هزينههاي درمان، به توسعه ورزش در جامعه كمك
كند و موجب ارتقاي سطح ورزش كشور در ابعاد منطقهاي و بينالمللي شود.
* رييس گروه دفتر امور رفاه اجتماعي |
